Hopp til innhold

15 ferske bøker anbefalt av NRKs litteraturkritikarar

Her får du eksperthjelp til å finne fram i jungelen av nye bøker. Saka blir oppdatert fortløpande.

Litteraturkritikerne Marta Norheim, Knut Hoem, Thula Kopreitan, Jonas Hansen Meyer og Anne Cathrine Straume

EKSPERTANE: Thula Kopreitan, Jonas Hansen Meyer, Marta Norheim, Knut Hoem og Anne Cathrine Straume er nokon av litteraturkritikarane i NRK.

Foto: Håkon Mosvold Larsen/NTB og NRK

Hopp direkte til aktuell bok ved å klikke på lenkene under eller skroll vidare ned i artikkelen.

Lysande frå Irland

Forfatter Claire Keegan og omslaget på boka 'Tre lys'
Foto: ASCHEHOUG / MURDO MCLEOD
  • Bok: «Tre lys» av Claire Keegan
  • Anbefalt av: Anne Cathrine Straume

Nokre gonger kan du opne ei bok, og så er du fanga frå fyrste side. «Tre lys» av Claire Keegan er ei slik bok. Keegan er ein av Irlands mest elska forfattarar, best kjend for novellene sine. Dette er mitt fyrste møte med ho.

Ei namnlaus jente, kanskje åtte-ni år gamal, er forteljaren i boka. Ho skal tilbringe dei neste vekene hos eit barnlaust ektepar på landsbygda. Heime ventar mor endå ein bror eller søster, familien strever med å få mat nok til alle.

Keegan er knapp i stilen, med små hint om noko som kanskje har skjedd eller kanskje ikkje. Ho er ein meister i det vesle formatet, og orda ho bruker, er akkurat dei som trengst.

Historia får det dessutan til å spinne vidare i hovudet på lesaren, her er rom for så mange andre mogelege historier.

Omsorg, sorg og lukke er sentrale tema i denne vesle, store boka.

Tett på døden

Bokomslaget til Våkenetter og portrettbilde av forfatter Christine Nitter
Foto: Forlaget Oktober og Marius Fiskum
  • Bok: «Våkenetter» av Christine Nitter
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Når døden flyttar inn i huset til Eivind og Agnes, blir livet sett på spissen. Inn kjem spesialseng, tisseflasker, morfinsprøyter og tankar om liv og død.. Eivind har kreft. Begge er legar og veit kva det handlar om, men ingen er spesialist på ein eigen død, eller på å miste den aller næraste.

Christine Nitter tek oss tett på frykt, komikk, sjalusi, omtanke, sinne og medkjensle, ofte i kombinasjonar: Kva er det som får Eivind til å leggje føringar for livet til Agnes etter at han er død?

Ei sterk historie om livet like før døden.

Heftig lesnad

Portrettbilde av forfatter Lauren Groff og omslaget til boka Matrix
Foto: Eli Sinkus og Aschehoug
  • Bok: «Matrix» av Lauren Groff
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Marie (17) blir tvangssendt frå hoffet til eit vanstyrt kloster på den engelske landsbygda ein gong på 1100-talet. «Velsignet med uskjønnhet» som ho er, har ho to alternativ: Gå til grunne, eller gjere klosteret til eit mønsterbruk og maktbase.

Marie går for det siste, og sjeldan har klisjeen «intriger og begjær» vore meir treffande.

Lauren Groff har solid historisk kunnskap, forteljekraft og sans for det pikante. Den som vil lese om gudfryktige nonner og kristenliv må finne andre bøker.

Rasande og sanseleg om maktforhold

Portrettbilde av forfatter Jamaica Kincaid og bokomslaget til Lucy
Foto: BRIAN SNYDER/Reuters og Cappelen Damm
  • Bok: «Lucy» av Jamaica Kincaid. Omsett av Åshild Lappegård Lahn
  • Anbefalt av: Anne Cathrine Straume

Kvifor må ei skulejente i Karibia lære seg dikt om påskeliljer på rams, dikt om ein blomster ho aldri har sett og kanskje aldri får sjå? Kvifor har nokre nasjonar framleis rett til å definere kva kultur er, og kva for type kultur som er viktig?

Forfattaren utforskar maktforhold på mange nivå, mellom mor og dotter, mellom ektefolk, mellom arbeidsgjevar og arbeidstakar, og mellom etterkommarar av kolonimakta og dei som vart kolonialiserte.

Jamaica Kincaid skriv rasande og sanseleg – utan å verte sentimental – om utfordringane med å vere delt mellom fleire kulturar.

På flukt frå politi og indre demonar

Halvard Hølleland og bokomslaget på Veien videre
Foto: Julie Pike
  • Bok: «Veien videre» av Halvard Hølleland
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Bak den tamme tittelen skjuler det seg eit intenst drama: Den rotlause småbarnsfaren Thor ber på sin del av skuldkjensle og skam i livet. Betre blir det ikkje når politiet kjem på døra og skuldar han for mord, og det på si eiga kone.

Romanen legg ut spor og blindspor før heile historia kjem for ein dag mot slutten av romanen. Ein god motor, så klart, men «Veien videre» har fleire kvalitetar enn oppklaringa av dødsfallet.

Når krisa rammar eit gjennomsnittsmenneske, er det ikkje nødvendigvis fornufta som tek styringa.

Rock og anarki i Kharkiv anno 2005

Kombinasjon av portrett av forfatter Serhij Zjadan og hans bok «Anarchy in the UKR».
Foto: Valentyn Kuzan
  • Bok: «Anarchy in the UKR» av Serhij Zjadan, omsett av Dagfinn Foldøy
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Zjadan skildrar unge menneske som skal finne seg sjølv midt i kaoset etter at Sovjetunionen vart oppløyst. Faste rammer vart borte over natta og plutseleg var alt lov. Eller mykje. Men kva?

Grensene endrar seg og våre folk testar ut kvar dei går, mens diskusjonen går om store spørsmål som: kor langt går det an å dra historia for å få den til å passe? Og kva er fridom, når du ikkje veit kvar grensene går?

Zjadan er ein stor forfattar frå Ukraina. To gode grunnar for å lese han no.

Rått og avslørande

En kombinasjon av omslaget til boken «En kvinnes frigjøring» og forfatter Édouard Louis.
Foto: Fin Serck-Hanssen
  • Bok: «En kvinnes frigjøring» av Édouard Louis. Omsett av Egil Halmøy
  • Anbefalt av: Anne Cathrine Straume

Den franske ungguten Édouard Louis slo gjennom med eit brak i 2014, då han skreiv debutboka si, «Farvel til Eddy Belleguele». Der fortalde han om ein oppvekst i fattigdom og audmjuking. Han kritiserte arbeidarklasse-miljøet i småbyen nord i landet og ikkje minst gjekk han hardt ut mot sine eigne foreldre. No har han skrive ei lita bok om mor si. Den startar med eit fotografi, der mora ser fri og lukkeleg ut. Kva var det som hindra henne å i nå draumane sine? Og kva rolle har sonen spelt i moras liv?

Boka er eit verdifullt kapittel i det store prosjektet til Édouard Louis, der han nyttar sitt eige liv, rått og avslørande, til å reflektere meir generelt om fattigdom og klassereiser.

Kallar fram den grottemørke latteren

Kombinasjon av forfatter Sunnica Lye Axelsen og hennes bok «Invictus».
Foto: Carsten Aniksdal
  • Bok: «Invictus» av Sunniva Lye Axelsen
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Ei sosialblokk på randa av samanbrot blir invadert av eit TV-team. Den vakre og lettrørte profilen Helena skal lage ein episode av programmet «Innsjekk» og nei, likskapen med eit NRK-program er neppe tilfeldig.

Mediesatiren er skarp. Dei demente, narkomane og alkoholiserte i blokka er skildra med varme, humor og blikk for detaljen.

Kollisjonen mellom konseptet «Innsjekk» og sosialblokka skakar alle partar, inkludert lesaren.

Takk for turen, det var ei glede!

Irene Vallejo og boka Evigheten i et siv
Foto: Gyldendal Norsk Forlag
  • Bok: «Evigheten i et siv» av Irene Vallejo. Omsett av Lene Stokseth.
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Skriftspråket er om lag 5000 år gammalt, og sånn sett i temmeleg ny ide. Då papyrus gjorde det mogleg å skrive lengre tekstar enn det ein kunne få til i stein og på leirtavler, såg mange på det som eit forfall. Sokrates, til dømes.

«Evigheten i et siv» fløymer over av tankevekkjande kuriositetar og fornøyelege fakta om korleis skrifta har utvikla samfunnet og folka som lærte -eller ikkje lærte- å lese.

Korleis verda hadde sett ut om vi ikkje hadde alfabet og bøker, er berre eit av spørsmåla den klassiske filologen Vallejo utfordrar oss til å tenkje gjennom.

Ein svir å lese

Kombinasjon av omslaget til boken "King Kong-teori" og forfatter Virginie Despentes
Foto: JEAN-FRANÇOIS PAGA
  • Bok: «King Kong-teori» av Virginie Despentes. Omsett av Gøril Eldøen.
  • Anbefalt av: Anne Cathrine Straume

Prostitusjon er ein bra ting for kvinner, skriv Virginie Despentes. Ho meiner det er horekundane som blir offer i ein transaksjon som kan gi kvinner styrke, makt og ikkje minst pengar. Den franske feministen provoserer både andre feministar og mannssjåvinistar. Sistnemnde finst det mange av, skriv ho, i dette kampskriftet som først kom ut i Frankrike i 2006, men som ein no kan lese på norsk i den gode omsetjinga til Gøril Eldøen.

Skytset er grovkorna, men kven lar seg ikkje rive med av utsegner som verkeleg røskar i den ofte så stivna kjønnsdebatten?

Fridom til å velje sjølv er hovudtesen i denne forfriskande vesle boka.

Skarp og gripande

Bildekombinasjon av forfatter Elizabeth Sprout og omslaget til hennes bok, "Åh, William!"
Foto: LEONARDO CENDAMO / Press forlag
  • Bok: «Åh, William!» av Elizabeth Strout
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Lucy er forfattaren som går i eitt med tapetet, men som frå denne usynlege posisjonen observerer det meste.

Elizabeth Strout er forfattaren som har dikta opp Lucy, og saman er dei eit radarpar i romanen «Åh, William!» der Lucy skriv om eksen William. Likevel er det Lucy lesaren blir fascinert av.

Denne rare, indirekte måten å bli synleg på finn ein forbløffande direkte veg inn til lesaren.

Kunsten ligg i detaljen!

Forfatter Arild Rossebø og bokomslag "Den siste komle"
Foto: Foto av Heidi Furre / Omslag av Aslak Gurholt
  • Bok: «Den siste komle» av Arild Rossebø
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Harald vender tilbake til barndomsbyen Haugesund for å gå i gravferda til ein far han ikkje har sett på år og dag.

Reisa frå flyplassen til gravferda saman med storebror vert ei tidsreise tilbake til ein barndom som var grunnleggjande elendig, men som baud på lyspunkt som kanyttapylser, rullings, Genesis, ja, og komler, så klart.

«Den siste komle» naglar innvikla familieforhold, døden, Haugesund og komler på 100 sider. Det er bra jobba.

Litteratur på ramme alvor

Peter Strassegger og bokomslaget for boka Om stein og jord
Foto: Fredrik Arff / Cappelen Damm
  • Bok: «Om stein og jord» av Peter F. Strassegger
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Kva får ein ung mann frå Bryne til å verve seg som SS-soldat og reise til austfronten i 1942? Spørsmålet er eksistensielt for forfattaren Peter, ettersom denne unge mannen seinare blei morfaren hans.

Forfattaren sit med eit 50 sider langt «skriftemål» morfaren skreiv i alderdommen, og eit ønske om å forstå. Det han finn er hol og blinde flekkar i skriftemålet. Korleis skal han tolke det?

Dette er litteratur på ramme alvor.

Baksida av medaljane

Bildekombo av forfatter Ai Weiwei og hans bok 1000 års gleder og sorger
  • Bok: «1000 års gleder og sorger» av Ai Weiwei
  • Anbefalt av: Knut Hoem

Dette er usedvanleg gripande, morosame, lærerike og fascinerande memoarar frå den kinesiske multikunstnaren og aktivisten Ai Weiwei.

Han bruker mykje tid i boka på faren, kunstnaren Ai Qing, som også har levd eit forbløffande liv med slåande parallellar til sonen.

Begge har opplevd både kunstnarisk anerkjenning og å bli fengsla i heimlandet. Ai Weiwei er til dømes ein av arkitektane bak OL-anlegget «Fuglereiret».

Det ambivalente forholdet Kina har til sine kunstnarar kjem godt til syne i «1000 års gleder og sorger».

Formidabel leseoppleving

En kombinasjon av bilde av forfatter Jean-Baptiste Del Amo og omslaget på hans bok Dyreriket.
  • Bok: «Dyreriket» av Jean-Baptiste Del Amo
  • Anbefalt av: Ola Hegdal

Dette er ein slektsroman om ein klan med ytst dysfunksjonelle franske grisebønder og ein bestialsk verdskrig.

Med tanke på at forfattaren er overtydd veganar, kunne det vore lett å avfeie denne romanen som nok ein runde med anti-kjøtt-propaganda. Men det går ikkje, romanen er altfor kraftfullt velskriven og opprørande til det

Som ein mørk og glitrande studie det avskyelege, og ein kritikk av mennesket sitt forhold til naturen, gir «Dyreriket» ei formidabel leseoppleving som sit i kroppen. Lenge.

Ein genistrek av ein roman

Bokomslag Bob Helle Helle
Foto: Mikkel Carl / Oktober forlag
  • Bok: «BOB» av Helle Helle
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Bob har flytta til København fordi sambuaren hans skal studere. Sjølv anar han ikkje kva han skal gjere. Han ruslar rundt i byen på måfå, sit på benkar, snakkar med tilfeldig forbipasserande.

Det høyrest ikkje ut som oppskrifta på ei spennande bok, men Helle Helle skaper eit intenst drama med absurde små episodar og stille desperasjon som byggesteinar.

Det er uhyre godt gjort.

Les også: Dei beste bøkene fra 2021

Årets beste bøker 2021
Årets beste bøker 2021

Artikkelen blir fortløpande oppdatert med nye anbefalingar.

Fleire anbefalingar:

Les også: Boktips for barn

Et barn sitter i sofaen og leser bok
Et barn sitter i sofaen og leser bok

Les også: Boktips for ungdom

tenåringsjente tar bok fra bokhylle
tenåringsjente tar bok fra bokhylle

Kulturstrøm

  • Jeremiah «Jerry» Harris dømt til 12 år i fengsel

    Jeremiah «Jerry» Harris, som er kjent fra strømmetjenesten Netflix-dokumentaren «Cheer», ble dømt av en føderal dommer til 12 års fengsel etter anklager om overgrep mot barn, skriver BBC. Harris erkjente straffskyld i februar.

    En føderal dommer dømte onsdag 6. juli 2022 Jeremiah Harris til fengsel i 12 år etter anklager om overgrep mot barn.
    Foto: John Locher / AP
  • Mottar pris på to millioner

    Nils Gaup, Margreth Olin, Joachim Trier og Deeyah Khan vinner årets Anders Jahres Kulturpris på to millioner kroner, skriver NTB.

    Prisen hedrer utmerket arbeid for norsk kulturliv.