Gode boktips frå NRKs kritikarar

Her er lesetips for deg som vil vere oppdatert på nye, anbefalte bøker.

Åpnet bok

GLAD I Å LESE? Bokåret 2021 byr på mange godbitar.

Foto: NRK

I denne saka får du ferske bøker fortløpande anbefalt av NRKs hovudkritikarar på litteratur, Marta Norheim, Knut Hoem og Anne Cathrine Straume.

God lesing!

På sporet av den tapte filmrull

Bokomslag "Maurheten" og Charlie Kaufman
Foto: Gisueppe Cacace / Gyldendal/Scanpix
  • Bok: «Maurheten»av Charlie Kaufman (omsett av Eivind Lilleskjæret)
  • Anbefalt av: Knut Hoem

Film og litteratur er to heilt ulike kunstartar, men har òg mykje felles. I sin første roman byggjer manusforfattararen og regissøren Charlie Kaufman bru mellom dei to kunstartane. «Maurheten» handler veldig mykje om film. Den middelaldrande filmkritikaren B. Rosenberger Rosenberg kjem over ein tre månader lang animasjonsfilm ingen har sett, og skjøner kjapt at han har å gjere med eit banebrytande meisterverk. Diverre brenn meisterverket opp før han får vist det til ei levande sjel. Kor mykje hugsar han av det han såg?

Kaufman har tidlegera utforska prosessen med å lage film av ein roman i filmen «Adaptation». No går han motsatt veg. Han skaper ein roman om minnet av ein film. På vegen blir vi godt kjent med B. Rosenberger Rosenberg. Han har brukt heile sitt vaksne liv på filmkunsten, men kanskje var det ikkje det som var sjølve meininga med livet?

«Maurheten» er ein rar, utruleg morosam og original roman, som du faktisk må lese to gonger får å sjå samanhengen. Dèt er i dette tilfellet eit kvalitetsteikn.

Unikt innblikk i eit raudt århundre

Nino Haratischwili og bokomslag til boken "Det åttende livet"
Foto: G2 Baraniak / Aschehoug forlag
  • Bok: «Det åttende livet (Til Brilka)» av Nino Haratischwili
  • Anbefalt av: Knut Hoem

«Det åttende livet» startar i den georgiske hovudstaden Tbilisi i byrjinga av det førre hundreåret. Ein sjokoladefabrikant skal starte «choclaterie» med eit tilbod av varer som ikkje står tilbake for dei finaste konditoria i Wien. Men så kjem den russiske revolusjonen også til det vesle landet ved kysten av Svartehavet og alt blir forandra.

Vi følgjer sjokoladefabrikanten og familien hans gjennom ein revolusjon og to verdskrigar. Jernteppet fell og til slutt er det tippoldebarnet som legg ut på ei reise frå Amsterdam til Wien i vår tid. Ei meir europeisk forteljing enn dette får du ikkje. Men Haratischwilli tar oss med ut på reiser til litterært sett lite opptrakka stigar i det tidlegare Sovjetsamveldet. Frå Tbilisi via Moskva og til Petersburg. Vi er også innom ein badeby ved kysten av Svartehavet, som sjokoladefabrikanten ville skulle bli «Georgias Nice».

«Det åttende livet (Til Brilka)» er ei tradisjonelt fortalt historie om utradisjonelle menneske i eit hundreår som inneheld store brotsverk men også store kjensler. Keisamt blir aldri Haratischwilli.

Skarpt politisk, kunnskapsrik og vittig romankvartett

Ali smith og Årstidskvartetten
Foto: SARAH WOOD / Forlaget Oktober
  • Bok: «Høst», «Vinter», «Vår» og «Sommer» av Ali Smith (omsett av Merete Alfsen)
  • Anbefalt av: Anne Cathrine Straume

Dette siste bandet i årstidskvartetten vekkjer både på latter og gråt. Få kan som den skotske forfattaren Ali Smith skrive leikande lett om dei alvorlegaste ting, som einsemd, framandfrykt eller isolasjon. Å lese bøkene hennar er nettopp eit botemiddel mot isolasjon.

Dei fire romanane, som byr på ei intelligent skildring av den heilt nære samtida vår, gir håp for eit varmare og meir inkluderande samfunn. Ali Smith viser at språket – og samhaldet mellom oss – blir til gjennom kunsten, og let Albert Einstein og William Shakespeare vere symboler på det beste i oss.

Med denne kvartetten stadfestar ho posisjon sin som ein av Storbritannias aller viktigaste forfattarar.

Sterkt forsvar for nabokjerringa

Bokomslag "Kvar dag skal vi vere så modige" og Brynjulf Jung Tjønn
Foto: Anna-Julia Granberg / Cappelen Damm/Blunderbuss
  • Bok: «Kvar dag skal vi vere så modige» av Brynjulf Jung Tjønn
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Den 9–10 år gamle Isak utviklar ein sjette sans for å forstå når han må vere musestille og når han må stå til teneste for ei mor som heilt klart er ute av stand til å ta vare på eit barn. Isak fiksar tilværet. Men så dukkar det opp ein ny nabo, og ting tek til å skje ... Tjønn bruker diskrete, men effektive grep for å skape spenning, og slepper oss tett på Isak med eit særprega språk, nakent og poetisk. Slik opnar teksten for at lesaren kan kjenne på ei smerte som har ramma nokon andre.

Dette er noko av det edlaste litteraturen kan gjere.

Slik kan òg livet vere

Bokomslag tre bøker av Tormod Haugland: "Om dyr og syn", "Om søvn og mørke" og "Om livet på jorda"
Foto: Forlaget Oktober
  • Bok: «Om livet på jorda» (trilogien om Tormod) av Tormod Haugland
  • Anbefalt av: Anne Cathrine Straume

Dei tre romanane om ungguten Tormod skrik ikkje om merksemd. Dei er smålåtne, vare, men ikkje berre. I odelsguten som blir trekt mot eit anna liv i kunsten, ligg òg eit raseri som må fram, og som resulterer i slåstkampar og rabalder. Forfattaren Tormod Haugland skriv om sin eigen oppvekst i dei tre romanane «Om dyr og syn», «Om søvn og mørke» og «Om livet på jorda».

Dei kan lesast kvar for seg, men aller helst får vi som les eit større bilde av både liv, natur og kunst gjennom å lese alle tre.

Gripande historier frå misjonærbarna

Bokomslag "O bli hos meg" og Lene Ask
Foto: No Comprendo Press
  • Bok: «O bli hos meg» av Lene Ask
  • Anbefalt av: Anne Cathrine Straume

Du må ha eit hjarte av stein, om du ikkje vert skaka av denne boka. Gjennom fleire år har teikneserieskaparen Lene Ask intervjua eit knippe misjonærbarn om det å vekse opp langt unna eigne foreldre. Historiene deira er varierte – nokre går heilt attende til 1930-talet, nokre er så ferske som frå 1980-talet – men dei har nokre fellestrekk: Saknet etter forelda og kjensla av å vere overlaten til seg sjølv utan trygge vaksne kring seg. Lene Ask utvidar dei ærlege tekstene med kraftfulle illustrasjonar utan å ta luven frå vitnesbyrda til dei ho har intervjua.

Resultatet er ein overraskande sterk teikneserie-dokumentar som fortener all mogeleg merksemd.

Ein uvanleg oppvekst

Sunniva M. Roligheten og boka «Når alt er av papir»
Foto: Anna-Julia Granberg/Blunderbuss / Cappelen Damm
  • Bok: «Når alt er av papir» av Sunniva M. Roligheten
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Far kommuniserer med UFOar, og om du ønskjer deg noko, kan du lage det med papir og lim. Eller tape i naudstilfelle. Hovudpersonen i denne romanen har ein oppvekst som skil seg ut frå den vanlege, norske varianten, og det same er tilfelle med romanen: gjennom små, underfundige episodar kjem ein mosaikk av eit liv gradvis til syne.

Lesaren blir fanga inn i det rike assosiasjonsuniverset til denne jenta, som har ein barndom barnepsykologane nok ville fått rynker i panna av.

Klassikar om foreldre

Annie Ernaux og bokomslag til "Far / En kvinne"
Foto: Catherine Hélie / Editions Gallimard/Gyldendal forlag
  • Bok: «Far / En kvinne» av Annie Ernaux (omsett av Sissel Lie og Henninge Margrethe Solberg)
  • Anbefalt av: Anne Cathrine Straume

Med få ord og eit nøkternt språk skriv den franske forfattaren Annie Ernaux om foreldra sine. Men orda er valde med omhug; dei skildrar foreldre som levde eit strevsamt liv og som ville gi dottera fleire moglegheiter i livet enn dei sjølv hadde. Men kva er eit lukkeleg liv? Dottera med universitetsutdanning vart brått ein framand i den vesle kaféen i Normandie.

I desse to forteljingane, som no er slått saman til ei bok, kommenterer Annie Ernaux også si eiga skriving og utforskar korleis sjølve skriveprosessen bringar henne nærare foreldra. Eg vil ikkje nøle med å kalle den ein klassikar.

Den amerikanske draumen på vranga

Bokomslag "Alt det vakre" og Hunter Biden
Foto: Alex Berliner / Cappelen Damm
  • Bok: «Alt det vakre» av Hunter Biden (omsett av Eve-Marie Lund)
  • Anbefalt av: Knut Hoem

Å køyre gjennom ørkenen på veg til avrusing i rusa tilstand – var det det som var den amerikanske draumen? Hunter Biden skriv sitt liv påverka av litterære idol som Charles Bukowski og Hunter S. Thompson. Biden junior snublar seg gjennom tilværet, møter mange rare typar på vegen, og landar heldigvis på beina i ei bok som held eit overraskande høgt litterært nivå.

Sjokkerande openhjartig frå presidentens son.

God historie frå – og om – Kenya

"Ikke gråt, barnet mitt" av Ngugi wa Thiong'o blir gitt ut på norsk mars 2021.
Foto: Solum Bokvennen
  • Bok: «Ikke gråt, barnet mitt» av Ngugi wa Thiong’o (omsett av Reidulf Molvær)
  • Anbefalt av: Marta Norheim

«Ikke gråt, barnet mitt» er debutromanen til den kenyanske forfattaren Ngugi wa Thiong’o. Då boka kom ut i 1964, vart den raskt ein klassikar, og når den no er ute på norsk er det lett å forstå: Den tynne romanen har alt: her er spenning, folkekomedie, ung elsk, politiske konfliktar og væpna opprør mot kolonimakta England smidd saman til ei skikkeleg god historie.

No sit Ngugi i USA og skriv memoarar, som skal vere like spennande som romanane hans.

Utforskar krevjande venninneforhold

Monica Isakstuen og bokomslag "Mine venner"
Foto: Gyldendal Forlag
  • Bok: «Mine venner» av Monica Isakstuen
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Få kjem særleg godt ut av det når Monica Isakstuen utforskar kva som kan skjule seg bak det vakre, ja nesten fredfylte ordet «vennskap». Hovudpersonen fyller 40, venninnene stiller med overraskingsselskap som utartar til reine dommedag. Helvete er dei andre, og kravstore er dei også. Dessutan brutalt nødvendige: Utan dei er ho – ingenting.

«Mine venner» er skarp og vittig, og den sender eit skrått lys ikkje berre på vennskap, men også på tida vi lever i.

Sterk og viktig

Bokomslag "Jente, kvinne, annet" og portrett av Bernardine Evaristo
Foto: Jennie Scott / Gyldendal forlag
  • Bok: «Jente, Kvinne, Annet» av Barnardine Evaristo (omsett av Kirsti Vogt)
  • Anbefalt av: Anne Cathrine Straume

Bernardine Evaristo har eit prosjekt. Ho vil auke representasjonen av svarte kvinner i britisk offentlegheit generelt og i britisk litteratur spesielt. Det gjer ho gjennom å skrive skarpt, vittig og medrivande både for teaterscenen og romanlesarar. I «Jente, Kvinne, Annet» får vi 12 livsforteljingar, ein etter ein trer kvinnene fram med sine historier. Felles for dei alle er at dei må finne kvar sin plass trass samfunnsmekanismar som har halde dei nede.

Dette er ei flodbølgje av oppdemma energi, ein sterk og viktig roman der også den flytande forma bidreg til den sterke lesaropplevinga.

Rørande om menneske og maskin

Kazuo Ishiguro og bokomslag "Klara og Solen"
Foto: Lorna Ishiguro / Aschehoug forlag
  • Bok: «Klara og solen» av Kazuo Ishiguro (omsett avBjørn Alex Herrman)
  • Anbefalt av: Anne Cathrine Straume

Det kan høyrast knusktørt ut med ein roman om kunstig intelligens. Men få forfattarar er så gode til å appellere til kjenslene våre – utan å bli banal – som nobelprisvinnaren Kazuo Ishiguro. «Klara og solen» er den første romanen hans etter at han fekk prisen. Her lar han roboten Klara fortelje. Ho er ein Kunstig Ven, til glede og nytte for ein einsam tenåring. Men kvar går grensa mellom menneske og maskin? Kan maskiner ha sjel?

Kazuo Ishiguro skriv både rørande og krast om eit høgst aktuelt tema.

Burleske vedkjenningar frå Madrid

"Kjøttets tid" av Lina Wolff kommer ut på norsk, februar 2021.
Foto: Forlaget Oktober
  • Bok: «Kjøttets tid» av Lina Wolff (omsett av Bodil Engen)
  • Anbefalt av: Knut Hoem

Ein svensk reisejournalist dreg på stipendreise til Madrid. Denne 45 år gamle kvinna er i akutt behov for forvandling. Kva skal så denne forvandlinga bestå i? Gjennom kvinnas møter med ulike menneske i denne framande byen borer Lina Wolff i spørsmålet: Kva er eigentleg tilhøvet mellom ånd og materie, kropp og sjel?

«Kjøttets tid» er ein roman av høg litterær kvalitet. Omsetjar Bodil Engen har sørga for at også denne boka av Wolff har behalde smaksrikdomen og dyben på norsk.

Slepper satiren laus

Lars Saabye Christensen gir ut boka "En tilfeldig nordmann", februar 2021.
Foto: Magnus Stivi/Cappelen Damm
  • Bok: «En tilfeldig nordmann» av Lars Saabye Christensen
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Forfattaren køyrer full pinne med satire, blødmer, klovneri og elleville rundkast i denne romanen som har eit alvorleg tema: Er krenkekultur og utfrysing av meiningsmotstandarar i ferd med å gjere prisen for å uttale seg altfor høg?

Det som er sikkert, er at den tilfeldige nordmannen Gordon Mo får køyrt seg.

Kjærleik og sameining

"Kjærlighet i nødsfall" av Daniela Krien kommer ut på norsk februar 2021.
Foto: Forlaget Press/Maurice Haas / Diogenes Verlag
  • Bok: «Kjærlighet i nødsfall» av Daniela Krien (omsett av Ute Neumann)
  • Anbefalt av: Knut Hoem

«Kjærlighet i nødsfall» utspelar seg i Leipzig, og skildrar byen gjennom perspektivet til fem kvinner som var tenåringar då Berlinmuren fall. Kvinnene har oppveksten i DDR friskt i minne, men har tilsynelatande lært seg å leve med den fridomen og uvissa den vestlege kapitalismen har å tilby. Men er dei dermed sagt lukkelege?

«Kjærlighet i nødsfall» minner meg om kva som er poenget med forfattarar. Dei skal skildre små og store ristingar i samfunnet, og dei konsekvensane dette har for den enkelte.

Sterkt skjebnedrama

"Sjøskade" av Eirik Ingebrigtsen blir gitt ut våren 2021.
Foto: Forlaget Oktober/Finn Ståle Felberg
  • Bok: «Sjøskade» av Eirik Ingebrigtsen
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Ein dag tek Johs med seg jobben heim: Eit lass med mageinnhaldet til ein død gåsenebbkval hamnar i kjellaren, til registrering. Øydelagt av sivilisasjonen altså, mens Johs nyleg var nær ved å drukne i kvalens rette element og lurer på om han har mista forstanden.

Ein original roman om mykje som går skeis. Bonus: Eit møte med samtidslitteraturens mest harmoniske tenåring.

Klassiske Murakami-augeblikk

Novellesamlingen "Første person entall" av Haruki Murakami kommer ut på norsk januar 2021.
Foto: Pax/Marion Ettlinger
  • Bok: «Første person entall» av Haruki Murakami (omsett av Ika Kaminka)
  • Anbefalt av: Knut Hoem

Dersom du spør meg kva novellesamlinga «Første person entall» handlar om, ville eg svart at novellene handlar om tilfeldige møter med andre menneske – møter ein kanskje har gløymt, men som dukkar opp igjen i minnet mange år seinare. Det at menneske kan møtast og finne tonen med kvarandre ser ut til å vere sjølve grunnmysteriet i livet, og er hovudtemaet i desse novellene. Men så kan slike møter også ende i katastrofe.

Ei novellesamling full av klassiske Murakami-augeblikk.

Storslått debut

Bokomslag "Samlade verk" og Lydia Sandgren
Foto: Emelie Asplund / Albert Bonniers Förlag
  • Bok: «Samlade verk» av Lydia Sandgren
  • Anbefalt av: Marta Norheim

Ikkje la deg lure av tittelen! Her er det berre å gje seg over til ei 30 år og 690 sider lang historie lagt til Göteborg frå 1980-talet og framover. Martin, Gustav og Cecilia heng saman i tjukt og tynt, Cecilia får to barn med Martin og er modell og inspirasjon for kunstnaren Gustav – før ho ein dag forsvinn utan spor.

Romanen vann Augustprisen, den største utmerkinga ei svensk bok kan få. Det er berre å lære seg namnet med ein gong: Lydia Sandgren fyller ordet debutant med nytt innhald.

Anbefalinga er basert på den svenske utgåva, men romanen finst også i norsk omsetjing av Trude Marstein.

Alle anmeldelsar og anbefalingar frå NRK finn du her.

Anbefalt vidare lesing:

Artikkelen blir fortløpande oppdatert med nye anbefalingar.

Kulturstrøm

  • Bekymra for debattklimaet

    – Eg syns det er forstemmande og trist å høyre at politikarar i starten av si politiske karriere opplev at det er utrygt å vere politikar.

    Det sa politidirektør Benedicte Bjørnland under ein debatt som er arrangert av Kulturytring Drammen.

    Debatten kan høyrast på NRK P2 tirsdag kveld. (sjå lenke)

    Debattklimaet er nå hardt mange stader. I Kristiansand har trugslar, sjikanering og hatytringar blitt kvardagskost.

    – Viss store grupper med stemmer ikkje lenger orkar å delta i ordskifte fordi det blir for hardt så går vi glipp av dei stemmene og det undergrev både demokratiet og ytringsfridomen, sa førsteamanuensis ved UiO, Anine Kierulf.

    Nyleg kunngjorde politiet at det vil auke innsatsen mot hatefulle ytringar og trugslar i valåret 2021.

  • Spielberg inngår avtale med Netflix

    Den amerikanske stjerneregissøren Steven Spielberg har inngått en samarbeidsavtale med Netflix, melder nyhetsbyrået AP. Ifølge avtalen skal Speilbergs produksjonsselskap, Amblin Partners, lage en rekke spillefilmer for streaminggiganten de neste årene.

    Spielberg står blant annet bak filmene «Jurrassic Park», «Haisommer», «ET», «Schindlers liste», og «Tilbake til fremtiden».

    FILE PHOTO: Director Steven Spielberg speaks during an Apple special event at the Steve Jobs Theater in Cupertino
    Foto: Stephen Lam / Reuters

Flere kulturnyheter

En liten del av kjølen til Gjellestadskipet løftes ut av bakken i Halden

Her løfter de ut over 1000 år gammel historie

Deler av kjølen til Gjellestadskipet løftes ut i dag. Skipet har ligget nedgravd i over 1000 år.