Hopp til innhold

Ukjent Nikolai Astrup-verk funne i USA

Oppdaginga får ekspertar til å skjelve av begeistring.

"Gray Spring Evening with Fruit Trees in Bloom, 1909" av Nikolai Astrup.

Verket «Grå vårkveld og blomstrende frukttrær» frå 1909 inneheld uvanlege detaljar til å vere laga av Astrup.

Foto: Bruce White / Clark Art Institute i Williamstown

Verket «Grå vårkveld og blomstrende frukttrær» frå 1909 inneheld uvanlege detaljar til å vere laga av Astrup.

Foto: Bruce White / Clark Art Institute i Williamstown

Den naturalistiske biletkunstnaren frå Jølster i Vestland kan få sitt USA-gjennombrot 93 år etter sin død. Den første Nikolai Astrup-utstillinga i Nord-Amerika nokosinne opna nyleg ved anerkjente Clark Art Institute i Massachusetts.

Utstillinga «Ut av skyggen» inneheld nær 100 kjende og ukjende verk av kunstnaren.

– Vi har ganske god kontroll på kor Astrup sine bilete oppheld seg. Men i prosessen med å lage utstillinga dukka det opp andre private samlingar som vi ikkje visste om, fortel Petter Snare, direktør ved kunstmuseet KODE i Bergen.

Petter Snare er direktør ved KODE

Petter Snare, direktør ved KODE i Bergen, som forvaltar ei stor Astrup-samling.

Foto: Dag Fosse / KODE

Det er oppdaga 13 nye verk av Jølster-kunstnaren i forbindelse med forsking, som har vore ein del av førebuingane. Dei fleste av desse er trykk av allereie kjende motiv. Men heilt utav det blå dukka det opp eitt måleri med eit motiv som ingen visste om.

Verken KODE, som forvaltar ei Astrup-samling på 1100 verk eller Astruptunet, heimstaden til Astrup som nå er museum, kjende til verket «Grå vårkveld og blomstrande frukttre» frå 1909.

– Det er ikkje ofte det dukkar opp ting av Astrup som vi ikkje har sett før, seier Snare.

Ein tilfeldig lunsj

Bakgrunnen for oppdaginga var ei reise i 2019 då KODE-direktør Petter Snare var i USA og møtte den norske kunstsamlaren Lise Stolt-Nielsen. Då direktøren fortalde han jobba med ei Astrup-utstilling, kunne kunstsamlaren røpe det som skulle få Astrup-ekspertar til å skjelve av begeistring.

Stolt-Nielsen hadde to måleri av Nikolai Astrup i samlinga si. Eit i USA og eit i Noreg.

Vårnatt og seljekall av Nikolai Astrup

«Vårnatt og seljekall» («Spring Night and Willow»). Nyoppdaga tresnitt frå 1917, som tilhøyrer Nicolai Tangen si samling.

Foto: Grev Wedels Plass Auksjoner
Rabarbra på Sandalstrand av Nikolai Astrup.

«Rabarbra på Sandalstrand» («Rhubarb at Sandalstrand»). Olje på lerret, laga ein gong etter 1925. Verket tilhøyrer Lise M. Stolt-Nielsen si samling og er eit av dei nyoppdaga verka som nå blir stilt ut på The Clark.

Foto: O. Væring / CLARK ART INSTITUTE
Fugl på sten av Nikolai Astrup

«Fugl på sten» («Bird on a Stone»). Handkolorert tresnitt som tilhøyrer Nicolai Tangen si samling, og som er eit av dei nyoppdaga verka som nå blir stilt ut på The Clark.

Foto: Grev Wedels Plass Auksjoner
Hjem fra arbeid av Nikolai Astrup.

«Hjem fra arbeid» («Home from Work»). Kolorert tresnitt frå 1905, som tilhøyrer ei privat samling. Også det funne under førebuingane til utstillinga.

Foto: Bruce M. White / CLARK ART INSTITUTE
Juninatt i hagen av Nikolai Astrup.

«Juninatt i hagen» («A Night in June in the Garden»). Eit handkolorert tresnitt frå 1911, som tilhøyrer Nicolai Tangen si samling.

Foto: Grev Wedels Plass Auksjoner
Maimåne av Nikolai Astrup.

«Maimåne» («The Moon in May»). Eit handkolorert tresnitt frå 1908, som tilhøyrer ei privat samling.

Foto: Bruce M. White / CLARK ART INSTITUTE
Maleriet Plognatten av Nikolai Astrup.

«Plognatten» («Night Plowing»). Handkolorert tresnitt laga i 1926/27 utlånt frå ei privat samling.

Foto: Bruce M. White / Clark Art Institute
MaryAnne Stevens - kurator Nikolai Astrup

MaryAnne Stevens har kuratert utstillinga ved The Clark i USA, ho var over seg av begeistring då det ukjende Astrup-verket dukka opp.

Foto: Royal Academy of Arts, London

– Eg blei rett og slett svært begeistra då eg høyrde det, fortel den britiske kuratoren MaryAnne Stevens, som har jobba med Nikolai Astrup sine verk i ti år.

MaryAnne Stevens har kuratert utstillinga ved Clark institute i USA. Og i 2016 sette ho saman Nikolai Astrup-utstillinga, som blei ein stor suksess i London, blant anna.

Ho fortel at det dukkar opp nye Astrup-verk frå tid til annan, men at måleriet med namnet «Grå vårkveld og blomstrande frukttre» var særs uvanleg.

Uvanleg detalj sår tvil

Måleriet er både signert og datert, ikkje berre med årstalet 1909, men med eksakt dato, 7. juni.

– Dette er så uvanleg til å vere Nikolai Astrup at eg lurte på om det verkeleg var Astrup sitt verk, seier MaryAnne Stevens.

Ho hadde berre sett eit fotografi av måleriet. Men då ho fekk kome til USA å sjå verket var ho ikkje i tvil, dette var Astrup.

Måleriet var interessant av fleire grunnar. Teknikken var meir open enn den hadde vore mellom 1900 og 1907. Dessutan er bilete ganske talande for den kunstnariske krisa Astrup gjekk gjennom på den tida, ifølgje Stevens.

– I fleire år var Astrup usikker på kva retning han skulle gå og korleis kvaliteten på bileta skulle vere. Det enda med at han drog på inspirasjonstur til Berlin i 1911, der han gjekk i lære hos ein av dei verkeleg store kunstnarane, Lovis Corinth. Dette verket er særs opplysande i den forbindelse, fortel MaryAnne Stevens til NRK.

– Kor ofte skjer det at Astrup-måleri av ein slik art dukkar opp?

– Det er relativt sjeldan. Årsaka er at det er så mykje av Astrup sin kunst som framleis er i originale samlingar. Det er mykje stoltheit knytt til Astrup og tendensen er at ein held fast på kunsten innanfor familien og gir den vidare til neste generasjon, slik at den ikkje kjem på marknaden, seier Stevens.

No er måleriet i tillegg til ti andre nyoppdaga verk ein del av utstillinga som heng i USA. I oktober kjem utstillinga, inkludert det oppsiktsvekkande måleriet, til KODE i Bergen.

– Det er eit fantastisk fint bilete, og eit viktig funn i historia av Astrup, seier direktør ved KODE, Petter Snare.

NRK anbefaler

Kulturstrøm

  • Støttegruppa 25. juni og ukrainske Insight får Kim Frieles minnepris

    Regjeringa kunngjorde opprettinga av Kim Frieles minnepris under Oslo pride i fjor, og no er dei første prisvinnarane klare.

    Støttegruppa 25. juni får prisen fordi dei har vore ei viktig støtte og tydeleg stemme for dei som vart ramma av terroren i Rosenkrantz’ gate i Oslo 25. juni 2022. Insight får prisen for si sentrale rolle i å fremme rettane til skeive i Ukraina.

    – Trass i alle framsteg vi har gjort, står det framleis jobb igjen å gjere. Kim Frieles minnepris er viktig for å synleggjere at kampen for rettane til skeive må halde fram, seier kultur- og likestillingsminister Lubna Jaffery.

    Prisen blei delt ut under Oslo Prides femtiårsmarkering i Operaen onsdag.

    Kim Frieles minnepris deles ut av kronprins Haakon
    Foto: Geir Olsen / NTB
  • Kalde kvinnestudiar

    Lena Andersson har ein særs karakteristisk forteljar­stemme. Ho dyrkar ein allvitande forteljar med fullt innblikk i tankar og kjensler, som analyserer desse med kald autoritet. Det har også sine fordeler og ulemper. Av og til er resultatet nydeleg, skriv litteraturkritikar Gerd Elin Sandve om boka «Studie i menneskelig atferd».

    bildecollage med forfatter Lena Anderson og omslaget for hennes bok "Studie i menneskelig atferd".
    Terningkast 4 Bok

    «Ei skarp observasjons­evne, og ein endå skarpare penn»

    ANMELDELSE: «Studie i menneskelig atferd» av Lena Andersson

  • For de godt forberedte

    – FromSoftware er mestere i å bygge ufattelig stilige omgivelser, fylle disse omgivelsene med ekstremt kule bosser og fiender, og så levere ut en jevn strøm av tilfredsstillende belønninger til spillerne. Dette er mestringsfølelse på boks, skriver spillkritiker Rune Fjeld Olsen om «Elden Ring: Shadow of the Erdtree».

    Bilde fra spillet "Elden Ring: Shadow of the Erdtree" (2024)
    Terningkast 6 Spill

    «Ingen over, ingen ved siden»

    ANMELDELSE: «Elden Ring: Shadow of the Erdtree»