Hopp til innhold
Anmeldelse

Ein guida tur i det blå

Maja Lundes «Blå» skal få oss til å kjempe mot klimakrisa. Romanen demonstrerer både styrken i og problemet med å gje litteraturen eit så tydeleg mål.

Maja Lunde

I romanen «Blå» hoppar Maja Lunde mellom to ulike historier på to ulike tidsplan.

Foto: Torstein Bøe / NTB scanpix

  • TITTEL: Blå
  • FORFATTAR: Maja Lunde
  • FORLAG: Aschehoug

«Blå» er, enkelt fortalt, ein roman om vatn. Ein ressurs det vert meir og meir av på kloden etter kvart som isen smeltar, men som på same tid er mangelvare: Drikkevatn er det allereie for lite av i utsette område og verre skal det bli, spår Maja Lunde og mange med henne. Meldinga er klar: Vi må kjempe mot denne utviklinga, som heng saman med klimakrisa.

Den nye klimalitteraturen

Blå av Maja Lunde

Med «Bienes historie» og «Blå» skriv Lunde seg inn i den nye bølgja av klimakrisebøker.

Foto: Aschehoug

Det er berre to år sidan ungdomsbokforfattaren Maja Lunde tog steget over til vaksenlitteraturen og brakdebuterte med romanen «Bienes historie». Ein roman som i skrivande stund er selt til 30 land og som har ført forfattaren på kryss og tvers over kontinenta for å snakke om boka som fortel oss at biedøden vil auke på og øydeleggje for matproduksjonen om vi ikkje endrar praksis på mange nivå.

Lunde skriv seg såleis inn i den nye bølgja av klimakrisebøker, som har bygd seg opp i løpet av dei siste åra. Namn? Til dømes Brit Bildøen, Peter Franziskus Strassegger, Christian Valeur og Mette Karlsvik, om vi skal halde oss til vaksenprosaen.

Helten og offeret for tapte slag

Tilbake til «Blå», som hoppar mellom to ulike historier på to ulike tidsplan, ikkje ulikt metoden frå «Bienes historie». I den eine møter vi Signe som tidleg i livet kjempa mot at elva Breio skal leggjast i røyr. At hennar gruppe taper kampen stogga ikkje Signe, som vi møter att i vår tid, no 67 år gammal og framleis kampklar. I den andre historia har vi David og ei rekkje andre klimaflyktningar frå Sør-Europa. Dei er på veg nordover, mot det dei kallar «vannlandene» og lever eit svært usikkert liv på vegen mot stader der det framleis går an for folk å leve. Vi skriv her året 2041.

David må vere fødd om lag i våre dagar, og kunne såleis vore barnebarnet til miljøaktivisten Signe.

Gode saker og god litteratur

Romanen illustrerer at dersom naturvernarar som Signe hadde vunne fram i vår tid, ville David og dei andre klimaflyktningane fått eit betre liv i framtida. Slik manar boka til engasjement. Og slik skaper romanen nokre problem for seg sjølv: Lesaren merkar fort kvar forfattaren vil ha oss, Lunde leier oss ved handa fram til innsikter og konklusjonar. Dermed får både forteljingane og personane noko skalkeskjulaktig ved seg; dei finst for å illustrere eit poeng. At poenget er svært viktig, rokkar ikkje ved dette. Ikkje dermed sagt at engasjert litteratur aldri kan bli verkeleg god; men det krevst kløkt å få det til. «Blå» er ikkje kløktig nok.

At handlinga i delen om Signe truleg er lagt til vestlandskysten utan at det finst eit einaste språkleg signal om dette i replikkane, gjer boka unødig preglaus. Det er så eg skvett når elvenamnet «Breio» dukkar opp, og eg tek meg i å lure på korleis Signe uttalar namnet.

Men dermed er ikkje alt sagt. Historiene i «Blå» er spennande. Dei er dessutan bygde på kunnskap om emnet og ikkje minst på eit sterkt engasjement. Dette vil sikkert føre boka fram til mange lesarar og kanskje til og med inspirere til dyst og dåd. Det er noko, det også, sjølv om det ikkje er stor litteratur.

Fleire meldingar frå NRK:

Byens spor

«Byens spor» av Lars Saabye Christensen: Lars Saabye Christensen går opp gamle spor i romanen «Byens spor». Når han har valt å skrive etter formelen same, but different, er han i godt selskap.

Bokforside

«Skada gods» av Tore Renberg: Når Renberg for tredje gong inviterer oss med på tokt med Hillevågsgjengen, gjer han det etter prinsippet more is more. Det sit som eit skot.

Ministeriet for den høyeste lykke - omslag

«Ministeriet for den høyeste lykke» av Arundhati Roy: «Ministeriet for den høyeste lykke» er Arundhati Roys andre roman på 20 år. Den er krass, kritisk, varm og vellykket i det meste.

Kulturstrøm

  • Nynorsk litteraturpris til Edvard Hoem

    Edvard Hoem er tildelt Nynorsk litteraturpris 2023 for boka Husjomfru.

    Prisen er på 50 000 kroner og blir tildelt på landsmøtet til Noregs Mållag i helga.

    Litteraturprisen er blitt delt ut sidan 1982, og saman med mållaget er det Det Norske Samlaget og Det Norske Teatret som står bak prisen.

    Husjomfru av Edvard Hoem
  • Tre norske er nominert til Nordisk Råds barn- og ungdomslitteraturpris

    Grøssaren «Udyr» av Ingvild Bjerkeland og høgtlesingsboka «Oskar og eg» av Maria Parr og illustratør Åshild Irgens nominert frå Noreg.

    I tillegg er Saia Stueng frå Karasjok nominert for ungdomsromanen «Hamburgerprinseassa – Eallá dušše oktii» i kategorien for det samiske språkområdet.

    Totalt 14 nordiske biletebøker, barnebøker og ungdomsromanar nominerte til Nordisk råds barne- og ungdomslitteraturpris 2024.

    Fleire av dei nominerte tek for seg eksistensielle spørsmål om livet og døden. Eit anna tema som går att er menneska sin relasjon til naturen.

    Vinnaren vert offentleggjort 22. oktober.

    Montasje forfatterportrett Maria Parr og coveret til barneboka Oskar og eg
    Foto: Samlaget/Jula Marie Nagelstad
  • Tungtvann feirer 25-årsjubileum i Operaen

    I år er det 25 år siden Tungtvann slapp sin første EP «Reinspikka Hip Hop».

    Det feirer de med å opptre på Operaen i Oslo.

    15. september blir det nemlig nordnorsk rap på menyen i hovedstadens storstue. Kringkastingsorkestret (KORK) blir også med på feiringen.

    I tillegg er hiphop-profiler som Petter, Jaa9 & OnklP, Lars Vaular, Oscar Blesson, Tyr, Grim Pil og Rambow invitert til jubileet.

    – Med den line-upen vi har så lurer jeg på om operaen er stor nok til å huse oss, sier Jørgen Nordeng i en pressemelding.

    – Sånn rent publikumsmessig, understreker han.

    Nordnorske Tungtvann er regnet for å være de første til å lykkes med rap på norsk.

    – Da vi begynte var det for å bevise at det gikk an. Vi følte at det meste vi hadde hørt av norsk rap ikke hørtes ut som hiphop, sier Nordeng.

    Arrangementet er i regi av Bodø2024.

    – Grunnen til at vi ønsker å gjøre det i Oslo, som den eneste produksjonen vi gjennomfører der, er at dette fenomenet funker på norsk takket være nordlendinger. Da gir det mening å ta det til hovedstaden, forteller programsjef Henrik Sand Dagfinrud

    Tungtvann opptrer på operaen 15. september
    Foto: Tarjei Krogh