Hopp til innhold

Sámis duppal roassu – Sámediggi dáhttu ráđđehusain čoahkkima

Boazodoalliin leat duháhiid ruvnnuid ovddas lassi golut heajos guohtumiid geažil. Seammás buvihit korona-njuolggadusat smávit fitnodagaid.

Aili Keskitalo

DÁLKI JA KORONA: – Dalá maŋŋá go ráđđehus almmuhii gáržžidemiid koronavirusa geažil, álge smávit fitnodagat dorvvastit Sámediggái, lohká sámediggepresideanta Aili Keskitalo. Dasa lassin lea boazodoalus garra dilli heajos guohtumiid geažil.

Foto: Pressebilde / Sametinget

– Mii fertet farggamusat oažžut eanadoallodepartemeantta politihkkáriid ságaide, lohká sámediggepresideanta Aili Keskitalo.

Trøndelágas davás leat nu heajos guohtumat, ahte eiseválddit gohčodit dán heahtedillin.

Sámediggi gulahallá maid Gielddadepartemeanttain.

– Dál go eanaš doaimmat servvodagas leat gildojuvvon, leat smávit fitnodagat ge hui váttis dilis, lohká son.

– Heahtefondii fertejit lasihit ruđaid

Keskitalo diehtá ahte ealáhus dárbbaša lasi ruđa farggamusat.

Son ássá ieš Guovdageainnus, Norgga stuorámus boazodoallosuohkanis.

Aili Keskitalo

GOZIHIT DILI: Sámediggi goziha dárkilit koronavirusa váikkuhusaid Sápmái.

Foto: Dan Robert Larsen / NRK

12,7 miljovnna mat boazodoallošiehtadusas leat biddjon heahtefondii, eai bistte guhkká.

– Mii gal oaidnit ahte heahtefoanda ii leat doarvái daid dárbbuide mat leat ealáhusas. Supmi ferte árvideamis duppalastot, lohká son.

Su mielas fertejit eiseválddit vuoruhit veahki boazodoalliide. Muhtumat dáin leat ođđajagi rájes juo geasehan bohccuide fuođđariid.

Guovdageaidnu- Kautokeino

DUPPAL ROASSU: Guovdageainnu ságadoalli Hans Isak Olsen lea juo cealkán ahte roasut čuhcet garrasit eatnašiidda su suohkanis. Bealli suohkana 3000 ássiin barget boazodoalus.

Foto: Liv Inger Somby

Sáhttet reastaluvvat

Gildosat ja gáržžideamit koronavirusa geažil čuhcet maid garrasit smávit fitnodagaide Sámis.

Johan Aslak Hætta.

DOAIMMAT BISSEHUVVON: Johan Aslak Hætta mátkefitnodagas leat buot diŋgojumit gesson ruovttoluotta maŋŋel go korona-virus leavvagođii Norggas.

Foto: Privat

Gieskat muitalii turistafitnodaga oamasteaddji Guovdageainnus, Johan Aslak Hætta NRK:ii, ahte son ballá reastaluvvamis.

– Árvvoštalan loahpahit fitnodaga. Mus leat loanat muhto ii makkárge dienas dál, lohká Hætta.

Ráđđehus lea moddii juo almmuhan ođđa ekonomalaš ortnegiid, mat galggašedje veahkehit fitnodagaid.

Dát eai leat vuos áktánasat leamaš ávkin smávit fitnodagaide.

– Ráđđehus lea ožžon dieđu

Sámediggi lea dieđihan ráđđehussii dán váilevašvuođa birra.

– Dan gal dihtet dál. Ráđđehusas dovdet dán fitnodatstruktuvrra. Eat leat dušše mii geat dan muitalit sidjiide, lohká Keskitalo.

Fylkagielda, Fylkkamánne, fágasearvvit ja sierranas ealáhussearvvit maid gulahallet ráđđehusain dán ášši birra.

– Mus lea buorre doaivva ahte boahtá veahkki, mii buorebut váldá vuhtii Sámi guovllu ealáhusstruktuvrra, lohká Keskitalo.

Rein spiser fôr fordi de ikke klarer å nå ned til lav og mose. Det er flere lag med is som hindrer dem. Derfor må reineiere fôre dem selv. Det vil de helst ikke.

FUOĐĐARIID OSTET: Boazodoalliin leat olu lassi golut dán dálvvi go fuođđariid lea ferten oastit, nu go dá Sáltoduoddaris.

Foto: Synnøve Sundby Fallmyr / NRK

Mieđihit deaivvadit

Sámediggi ii leat ráđđehusas vel formálalaš vástádusa ožžon dasa go sávvet čoahkkima.

Departemeanttas vástidit goit duorastaga NRK:ii, ahte sii áinnas gulahallet Sámedikkiin boazodoalu hástalusaid birra. Sii eai vuos dieđe goas stáhtaráđđái heive čoahkkinastit sámedikkiin.

Duorastahkii lea eanadoalloministtar juo šiehttan gulahallama Norgga Boazosápmelaččaid Riikaservviin.

Ođđa áigemearit

Sámi Ealáhusgárdi lea guorahallan movt korona-roassu čuohcá fitnodagaide Sámis.

Portrettbilde av Solveig Ballo

RÁVVEJIT FITNODAGAID: Sámi Ealáhusgárdi - Sápmi næringshage geahččala veahkehit smávit fitnodagaid mat leat váttis dilis. Ealáhusgárddi jođiheaddji lea Solveig Ballo.

Foto: Sápmi Næringshage

Sii leat gávnnahan ahte mátkeealáhusfitnodagat rahčet sakka.

Ealáhusgárdi rávve Sámedikki ge veahkehit smávit fitnodagaid.

– Sámediggi sáhttá guhkidit áigemeriid prošeavttaide. Sii sáhttet maid ložžet gáibádusaid fitnodagaide, lohká Sámi ealáhusgárddi jođiheaddji Solveig Ballo.

Dán čuovvula Sámediggi.

– Mii leat iežamet neahttasiiddus čállán ahte mii ložžet dieid njuolggadusaid. De ii leat goit diet noađđi šat, lohká Keskitalo.

Bearjadaga almmuha ráđđehus ođđa ekonomalaš ortnegiid. Dalle dáidet maid leat doaibmabijut smávit fitnodagaide.

Solberg orienterer om regjeringens tiltak i forbindelse med koronaviruset

«KRIISAPÁHKKA»: Stáhtaministtar Erna Solberg almmuha bearjadaga man olu lasi ruđa várrejit fitnodagaide main leat váttisvupođat koronavirusa njoammuma geažil. Dalle áiggošedje earret eará evttohit doaibmabijuid mat leat ávkin mátkeealáhussii.

Foto: Lise Åserud

Korte nyheter

  • Moattis leat searvan Stuorradikki gulaskuddamii

    Dássážii leat dušše gávccis searvan Stuorradikki čálalaš gulaskuddamii Duohtavuođa- ja soabahankommišuvnna raportta birra.

    Stuorradikki Dárkkistan- ja konstitušuvdnalávdegoddi dat lea mii jođiha raportta čuovvuleami Stuorradikkis.

    Lávdegotti čállingottis muitalit NRK:i ahte olbmot leat váldán oktavuođa ja jearahan gulaskuddama birra. Dábálaččat lávejit oažžut eanebuš gulaskuddamii ovdalaš go gulaskuddanáigemearri dievvá.

    Dál leat lagabui golbma vahku vel dassái go dát čálalaš gulaskuddan nohká, namalassii njukčamánu 15. beaivvi.

    Stuorradiggái geigejuvvui raporta geassemánu álggus diibmá. Stuorradiggepresideanta Masud Gharahkhani logai dán historjjálaš ja duođalaš beaivin.

    – Okta sivva manne kommišuvnna ásahuvvui lei dan dihte go oinniimet ahte stuorraservodat lei beahttán barggustis fuolahit eamiálbmoga ja nationála minoritehtaid. Ja raporta mii dál ovdanbukto han čájeha dan, dajai son dalle.

    Stuorradikki čálalaš gulaskuddama oktavuođas leat sii maid čállán reivve lagabui 30 organisašuvnnaide ja ásahusaide Norggas. Reivves ávžžuha Stuorradiggi daid ásahusaid searvat gulaskuddamii.

    Daid gaskkas geat leat ožžon reivve leat Stáhtaministara kantuvra, Norgga Girku, Mánáidáittardeaddji ja maiddái fágasearvvit Norggas.

    Sámedikki dievasčoahkkin meannuda raportta njukčamánu álggus. Dalle lea Stuorradikki lávdegotti nubbijođiheaddji ja áššejođiheaddji, olgešbellodaga áirras Svein Harberg, maid doppe čuovvumin dievasčoahkkima.

    Duohtavuođa- ja soabahankommišuvdna lea guorahallan mo dáruiduhttinpolitihkka lea váikkuhan earret eará sápmelaččaide ja kvenaide.

    Statsbudsjettet for 2024
    Foto: Hanna Johre / NTB
  • Færre enn ti har så langt deltatt i Stortingets høring

    Stortinget har så langt mottatt åtte skriftlige høringsinnspill til rapporten fra Sannhets- og forsoningskommisjonen.

    Det er kontroll- og konstitusjonskomiteen som følger opp rapporten på Stortinget.

    Komiteens sekretariat opplyser at de har fått en del henvendelser fra folk som vil vite mer om denne høringen. Det er generelt forventelig at komiteen mottar flere innspill nærmere fristen, som er 15. mars.

    Stortingspresidenten mottok rapporten i juni 2023. Det var en knallhard dom fra kommisjonen.

    – Generasjoner har lidd tap, men hele Norge har også tapt, sa kommisjonens leder Dagfinn Høybråten, under overrekkelsen av rapporten.

    I forbindelse med høringen som nå pågår, har nærmere 30 organisasjoner og offentlige institusjoner i Norge fått brev fra Stortinget, med invitasjon til å gi innspill.

    Deriblant Statsministerens kontor, NHO, LO, Sivilombudet, Barneombudet, Den Norske Kirke og Skolenes landsforbund.

    Den skriftlige høringsperioden startet i desember. Det vil også bli avholdt en muntlig høring i løpet av våren, men komiteen har ikke formelt vedtatt tidspunktet for den muntlige høringen enda.

    Svein Harberg (H), som er komiteens andre nestleder og saksordfører i komiteens behandling av rapporten, skal også være til stede under Sametingets behandling av rapporten på plenumsmøtet i Karasjok i mars.

    Sannhets- og forsoningskommisjonens rapport er en historisk kartlegging av myndighetenes politikk og virksomhet overfor samer, kvener, norskfinner og skogfinner både lokalt, regionalt og nasjonalt.

    I rapporten blir det slått fast at fornorskningen fortsatt pågår. Flere offentlige institusjoner i Norge har det siste halvåret beklaget at de var med på fornorskningen.

    I kjølvannet av rapporten har mange også påpekt at den norske majoritetsbefolkningen fortsatt kjenner svært lite til kvensk, samisk, norskfinsk og skogfinsk kultur og samfunnsliv.

    Sannhets- og forsoningskommisjonens rapport
    Foto: Inga Máret Solberg Åhrén / NRK
  • 6,3 millioner tilbakeført til finnmarkssamfunnet

    Slik fordelte FeFo pengene som ble til overs fra forvaltningen av Finnmarkseiendommen i fjor.

    Totalt gikk 6,3 millioner fra FeFo til ulike prosjekter i Finnmark.

    – Aller mest bruker vi på bo- og bli-lyst-prosjektet «Lys mellom husan» i samarbeid med Finnmark fotballkrets. I fjor brukte vi 2,2 millioner kroner for at Alta, Loppa, Hasvik, Vardø, Vadsø og Gamvik skulle få fire dager hver med besøk av prosjektet. I år besøker vi seks nye finnmarkskommuner, forteller leder for kommunikasjon og samfunnskontakt i FeFo, Robert Greiner.