Kjøpte Noregs dyraste mynt

Ein svært sjeldan sølvmynt frå Christiania vart nyleg selt på auksjon i USA.

Tredobbel spesidaler i sølv fra 1666

VERDIFULL: Dalar var hovudmynt i dei skandinaviske landa frå første halvdel av 1500-talet til 1872–74. Ein tredobbel spesidalar er tre gongar så tjukk som ein vanleg dalar.

Foto: Oslo Myntgalleri

Førre helg braut det ut stor applaus i auksjonshuset «Heritage» i Chicago. Då hadde nemleg ein tredobbel spesidalar i sølv frå 1666 til slutt blitt selt for svimlande 3,45 millionar kroner. Dette er ny salsrekord for ein norsk mynt.

Kjøparen av mynten var auksjonshuset Oslo Myntgalleri, som innrømmer dei hadde vore villig til å gå enda høgare om nødvendig.

Svært sjeldan

– Det finst berre to tre-spesidalar på den private marknaden. Det finst også ein til, men han vart selt på auksjon allereie i 1831 til Nasjonalmuseet i København, seier styreformann i Oslo Myntgalleri Arne Riise.

Arne Riise

MYNTSAMLAR: Arne Riise er styreformann for Oslo Myntgalleri og har samla myntar i over 40 år.

Foto: privat

Mynten er ein cm tjukk og veg nesten 90 gram. Han vart laga av sølv frå Kongsberg og forma ut på familien Grüners myntverkstad like utanfor Akershus festning.

– På den tida var verdien rekna ut ifrå vekt, og dette er den nest største mynten som er laga i Noreg. Han hadde veldig stor verdi, seier Riise.

Mystisk inskripsjon

Framsida av mynten har eit bilde av kong Fredrik III som var konge i Danmark-Noreg frå 1648 til 1670. Baksida har eit bilde av det norske riksvåpenet frå dansketida. Men om du ser ekstra godt etter, kan du sjå at nokon har rissa eit namn i mynten over riksvåpenet: Jens Thams.

Tredobbel spesidaler i sølv fra 1666

INSKRIPSJON: Om du ser nøye etter kan du sjå at nokon har rissa inn namnet «Jens Thams» på baksida av mynten.

Foto: Oslo Myntgalleri

– Thamsfamilien har vore sentral i Noreg. Dei dreiv mellom anna med gruvedrift, bygde Thamshavnbanen og drog fleire britiske lakselordar over til Noreg, seier Riise.

Ifølgje Store norske leksikon kom Thamsslekta til Noreg med sorenskrivar Daniel Petersen Thams, som flykta frå England under religionsstrida på siste halvdel av 1600-talet. Ifølgje tradisjonen tok han familienamnet til minne om at han redda seg ved å symje over elva Themsen til eit dansk skip.

Lier Kommune sine nettsider kan røpe at Jens Clausen Thams var son av verkseigar Wilhelm August Thams. Jens og broren tok over garden Stoppen i 1809, men selde han med det same for 30500 dalar til kjøpmann Jens Kirkgaard.

Det er uvisst om det var på dette tidspunktet Jens fekk den verdifulle tredoble spesidalaren i handa. Det er heller ikkje greitt å vite kvifor han rissa namnet sitt i mynten. Kanskje var han redd for at broren skulle stikke av med pengane frå salet av garden?

Kulturstrøm

  • Sykehusklovner frykter milliontap

    De rødgrønne partiene har lovet å fjerne gaveforsterkningsordningen om de får flertall til høsten. Det kan gi et tap på to millioner årlig for Sykehusklovnene, skriver Klassekamoen. Ordningen ble opprettet av Solberg-regjeringen i 2014 for å stimulere til flere private donasjoner til kunst- og kultur.

  • Nye verdsarv-stadar utpeikte

    Byen Nice, Tlaxcala-katedralen i Mexico, chilenske mumiar og eit eldgamalt solobservatorium i Peru er blant stadane som har fått verdsarvstatus. Unescos verdsarvkomité, som er samla til årsmøte i Fuzhou i Kina, gav tysdag og verdsarvstatus til historiske jødiske sentre i Tyskland og til ein del av grensa til det romerske imperiet.

  • Journalister angrepet i Kina

    - Over helga har et innlegg i sosiale medier, fra en del av Det kinesiske kommunistpartiet, oppfordret borgere til å poste informasjon om hvor BBC-medarbeidere som dekket flommene i Henan-provinsen befant seg, skriver BBC News' presseteam på Twitter.

    BBC forteller at journalister fra andre medehus har blitt konfrontert av en «sint folkemengde» på jakt etter BBCs medarbeidere.

    - Den kinesiske regjering må umiddelbart handle for å stanse disse angrepene, som fortsetter å sette utenlandske journalister i fare, skriver BBC.

    BBC News Press Team
    Foto: Utklipp fra Twitter

Flere kulturnyheter