Hopp til innhold

Ellen Inga O. Hætta – listetopp for Høyre i Ávjovárri valgkrets

NRK Sápmi og Ávvir har bedt om at listetoppene i hvert parti, som stiller til sametingsvalget 2017, svarer på noen spørsmål om seg selv. Her er én av kandidatene:

Ellen Inga O. Hætta

Listetopp Ellen Inga O. Hætta

Foto: Eilif Aslaksen / NRK

Valgkrets/válgabiire: Ávjovarri
Parti/bellodat: Høyre/Olgeš
Navn/namma: Ellen Inga O. Hætta
Alder/ahki: 63
Sivilstand/siviiladilli: Gift. Náitalan.

Interesser

Hvilke hobbyer har du?
Få, bruker min fritid på barn og barnebarn.

Hva er det største du har opplevd i livet?
Få barn

Hva gjør du når du skal koble av?
Dra til fjells

Hvem er ditt største forbilde og hvorfor?
I norsk politikk; Kåre Willoch

Morsmål/Språk

Både samisk og norsk

Politisk bakgrunn

Hvor lenge har du vært med i politikken? Hvilke partier har du representert? Har du vært sametingsrepresentant?

Siden 1983. Nei, bare Høyre.

Hjertesaker

Hvilke saker vil du fokusere på?
Utdanning, språk og kultur er viktig, men også næringsutvikling er sentralt.

Hva mener du er den største utfordringen sametinget må løse i kommende periode?
Skape legitimitet i samiske kjerneområder og gjennomgå arbeidsformer med sikte på raske beslutninger. Arbeid med språk, kultur. Få lovfesting av konsultasjonsinstituttet, slik at flere nivåer får plikt til å konsultere, SRU 2

Forklar hvorfor/hvorfor ikke mineral- og gruvebedrifter skal få lov til å opprette og starte med drift i samiske områder?
Er skeptisk til gruvedrift i sentrale reinbeiteområder.

Det er mange forhold som ikke er klarlagt i eksisterende lovverk og Norge må ha et lovverk som sikrer norske interesser ved eventuell gruvedrift.

Forklar om du syns at dagens reindriftspolitikk fungerer eller ikke. Hva blir den viktigste saken i forhold til reindriftspolitikken i kommende periode?
Fungerer dårlig. Den viktigste saken er å få utarbeidet en uavhengig NOU om reindriftens utvikling siden 1997 loven. Deretter foreslå tiltak. Sikre reindriftens arealer. Få løst problemer med rovdyr.

Jordbruk, hva kan Sametinget bidra med til å sikre at unge kan fortsette med/ etablere seg i næringen?
Være bidragsyter i forhold til jordbruksoppgjøret og påvirke at der er virkemidler som bidrar til at ungdom tør satse på jordbruk.

Hva er den største utfordringen fiskerinæringen står overfor i Sápmi? Hvordan kan sametinget bidra til at også de mindre utøverne kan livnære seg med fiske?
Sel i fjordene fører til at fisken er borte. Det er viktig å jobbe med å få selbestanden ned, slik at fisken kommer tilbake i fjordene.

De samiske språk, hvordan bør sametinget tilrettelegge for at de styrkes i kommende periode?
Følge opp tiltak i NOU-Hjertespråket i samarbeid med sentrale myndigheter. Ha gode stipendordninger. Sikre at Sametinget har adm. personale som behersker samisk. Det gir språket status.

Hvilke nye arbeidsplasser er viktige å satse på i kommende periode?
Kulturbasert turisme er viktig. Videre er det viktig å sikre at eksisterende arbeidsplasser ha gode og sikre vilkår. Sametinget må være en tilrettelegger i slik saker.

Hvilken sak har berørt deg mest hittil og hvorfor?
Ingen spesiell sak.

Sámegillii:

Beroštumit

Makkár astoáigedoaimmat leat dus?

Mus leat unnán beroštumit. Mu astoáigi manná mánáide ja áhkkubiida.

Mii lea dat stuorámus maid leat vásihan eallimis?

Oažžut mánáid ja šaddat eadnin.

Maid dagat go áiggut vuoiŋŋastit?

Go áiggun vuoiŋŋastit, de mun vuolggán meahccái.

Gii lea du stuorámus ovdagovva ja manne?

Norgga politihkas lea Kåre Willoch mu stuorámus ovdagovva.

Bargu ja oahppu

Dál barggan rektorin Guovdageainnu joatkkaskuvllas ja boazodoaloskuvllas.

Giella

Davvisámegiella ja Dárogiella

Politihkalaš duogáš

Lean politihkken 1983 rájes ja lean dušše Olgeža ovddastan. In leat leamašan sámediggeáirras.

Váibmoáššit

Makkár áššiide áiggut bidjat fokusa?

Háliidan bidjat fokusa ohppui, gillii ja kultuvrii, ja ealáhusovdáneapmi boahtá maid leat guovddážis.

Mii lea du mielas eanemus hástaleaddjin maid Sámediggi ferte čoavdit čuovvovaš áigodagas?

Ráhkadit legitimitehta sámi guovddášguovlluide ja čađahit bargovugiid main mearrádusat dahkkojit jođánit. Bargat gielain ja kultuvrrain. Oažžut konsultašuvdnavuogádaga láhkii, nu ahte eanet dásit/orgánat geatnegahttojuvvojit konsulteret. SRU 2.

Čilge manne/ manne eai galggašii minerála- ja ruvkefitnodagat oažžut lobi ásahit ja álggahit doaimmaid sámi guovlluin?

Lean oalle eahpideaddji ruvkedoaimmaide boazodoaluealáhusa guovddášguovlluide. Leat olu oasit ja dilálašvuođat mat eai leat čielggaduvvon otná láhkaortnegis ja Norggas ferte leat láhkaortnet mii sihkkarastá norgga beroštumiid jus ruvkedoaimmat ásahuvvot.

Čilge doaibmá go dálá boazodoallopolitihkka vai ii. Mii šaddá deháleamos ášši mii guoská boazodollui čuovvovaš áigodagas?

Mu mielas doaibmá dálá boazodoallopolitihkka hejot. Deháleamos ášši šaddá rahkadit sorjjasmeahttun NAČ, das movt boazodoallu lea ovdánan 2007 lága rájes. Dasto evttohit doaimmaid. Mu mielas lea maid dehálaš sihkkarastit boazodoalu eatnamiid ja čoavdit váttisvuođaid mat gusket boraspiriide.

Eanandoallu, maid sáhttá Sámediggi dahkat sihkkarastin dihte ahte nuorat sáhttet joatkit/ álgit ealáhusain?

Sámediggi sáhttá leat doarjjaaddi eanandoalloloahpparehkega ektui ja váikkuhit vuoi gávdnojit veahkkeneavvut mat dagahit ahte nuorat dustet álgit eanandoaluin.

Mii lea dat stuorámus hástalus guolástanealáhusas Sámis? Maid sáhttá Sámediggi dahkat vai dat unnimus doalut maid sáhttet birgejumi viežžat guolásteamis?

Njurjot vuonain baldet guliid, ja lea dehálaš unnidit njuorjjonáli vai guolit fas máhccet vuonaide.

Sámegielat, movt berre Sámediggi láhčit dili nu ahte nannejuvvojit čuovvovaš áigodagas?

Sámediggi berre ovttas guovddáš eiseválddiiguin čuovvolit NAČ Váibmogiela doaimmaid. Sámedikkis berrejit maid leat buorit stipeandaortnegat. Dasa lassin galggašii sihkkarastit ahte Sámedikkis leat hálddahusbargit mat hálddašit sámegiela. Dát buvttášii sámegillii stáhtusa.

Makkár ođđa bargosajiid lea dehálaš vuoruhit čuovvovaš áigodagas?

Lea hui dehálaš vuoruhit turismma mas lea kultuvrralaš vuođđu. Muđui lea dehálaš sihkkarastit ahte dálá bargosajiin leat buorit ja sihkkaris eavttut. Sámediggi ferte láhčit dili dákkár áššiin.

Guhte ášši lea čuohcan dutnje eanemusat ja manne?

Ii makkárge erenoamáš ášši.

Korte nyheter

  • Statsforvalteren vil sanksjonere mot Per Kitti

    Statsforvalteren i Troms og Finnmark har skrevet et brev til reineier Per Lars Kitti (76), der han gjøres oppmerksom på at han ikke har lov til å fôre reinen sin på sin egen eiendom.

    Kittis eiendom er midt i et boligfelt på Kvaløya i Tromsø. Før var det villmark her. Kittis lille hus var det første og lenge eneste i dette området.

    Senere har kommunen regulert det til boligstrøk.

    «Vi har slått fast at din eiendom er definert som innmark jf. definisjon i friluftslovens § 1a. Dette innebærer at fôring av dyr på eiendommen vil være å regne som et brudd på reindriftsloven.», skriver Statsforvalteren.

    Statsforvalteren skriver videre at dersom det rapporteres om fôring på eiendommen vil det komme sanksjoner, tvangstiltak og trolig også tvangsmulkt, skriver avisa Ságat.

    Professor i rettsvitenskap ved UiT, Øyvind Ravna, sier at statsforvalteren ikke har hjemmel til å forby fôring av rein på egen eiendom.

    – Jeg ser at lovgrunnlaget mangler i rapporten, påpeker Ravna overfor Ságat.

    Per Lars Kitti
    Foto: Dan Robert Larsen / NRK
  • Sápmelaččat guđđet Bargiidbellodaga: - Fovse ja Muolkkuidášši dihtii

    Unnimusat vihtta sámi álbmotválljejuvvon áirasa Bargiidbellodagas leat guođđán Bargiidbellodaga.

    – Mun gal lean heahpanan iežan miellahttuvuođa dihtii.

    Dan lohká Ramona Kappfjell Sørfjell. Son lei njealját sajis Bb listtus lullisámi válgabiirres Sámediggeválggas 2021.

    Son lea leamaš miellahttu 2020 rájes. Njeallje jagi lea sus leamašan heajos oamedovdu.

    Sørfjell lea okta dain vihtta Bargiidbellodaga áirasiin maid NRK diehtá leat dieđihan iežaset eret bellodagas maŋemus áiggi.

    Son gáhtagođii go čálihii iežas bellodahkii obanassiige.

    Dát lea danin go su mielas bellodat lea badjelgeahččan sámi áššiid dan rájes go dieđihii iežas dohko.

    – Sámevuohta lea áibbas duvdiluvvon eret dien bellodagas, ja easka maŋŋil Fosen-ášši leat sii ipmirdan ahte "sis han leat doppe daid sápmelaččain jierbme ságat?", lohká son.

    Sørfjell mielas ii galgga Bargiidbellodat leat Sámedikkis.

    – Sii han dađibahábut stivrejit politihka bajábealde vulos. Sámedikkis barget nu bures go sáhttet, muhto leat čatnon bellodatjođiheapmái.

    Bargiidbellodat lea maŋimuš jagi rahčan mihtidemiiguin ja válggaiguin, sihke Stuorradikkis ja báikkálaččat.

    Bargiidbellodaga sámepolitihkalaš ráđi jođiheaddji, Fransisca Kappfjell Herbst, jáhkká ahte okta sivva manne olbmot dovdet stuorát eahpesihkarvuođa Bargiidbellodagain sápmelaččaid bealis, lea Muolkkuid- ja Fovse-ášši.

    – Sáhttá dadjat ahte Fovsen ja miellačájáhusat ledje doarvái oallugiidda, oaivvilda Kappfjell.

    Son čilge:

    – Sámepolitihkalaš ráđi jođiheaddjis ii leat lohku das man ollu sápmelaččat leat dieđihan eret bellodagas. Bellodagas ii leat vejolašvuohta doallat loguid bellodaga olmmošjoavkkuin.

    – Lea okta dahje guokte juohke listtus, muhto mii diehtit ahte leat eambbo, dadjá Kappfjell. Son jáhkká maid ahte leat máŋggas geat eai leat máksán miellahttovuođa ja guđđe bellodaga jávohaga.

    Ipmirdat go sin geat guđđe bellodaga?

    – Na, go mun lean gal ieš árvvoštallan dan. In livčče dieđihit eret bellodagas, muhto livččen dieđihit eret sámepolitihkas.

    Bargiidbellodaga bellodatčálli, Kjersti Stenseng vástida cuiggodeapmái:

    – Bargiidbellodat lea ja galgá leat govda ja searvadahtti bellodat, ja mii bargat čađat dan ovddas ahte mii ain galgat leat njunuš fápmu Norgga sámepolitihkalaš barggus. Danin mii leat deattuhan oktavuođa nannema sámi birrasiin, čállá bellodatčálli e-poasttas NRKii.

    Ramona Kappfjell Sørfjell fra Jillen-Njaarke reinbeitedistrikt
    Foto: Anders Boine Verstad
  • Kraftig økning i nye jervekull i Norge

    Det ble født langt flere jerv i Norge i fjor enn året før. Ulvebestanden går ned, mens antall brunbjørner holder seg stabilt.

    Rovdata har sendt over sitt årlige brev til Miljødirektoratet med oppsummering av status for de største rovdyrene i Norge.

    Der fremgår det at det i 2023 ble registrert 64 jervekull, en økning på 19 kull sammenlignet med året før.

    – Bestanden er over det nasjonale bestandsmålet på 39 årlige jervekull som Stortinget har bestemt, sier fagansvarlig Henrik Brøseth i Rovdata.

    Ni av jervekullene ble fjernet ved såkalte hiuttak, hvor tispe og/eller valp(er) ble avlivet av forvaltningen.

    Tirsdag ble det kjent at nedgangen i antall ulver fortsetter.

    Det ble dokumentert 178 brunbjørner i Norge i fjor, samme nivå som året før.

    Antall gauper, dokumentert vinteren 2022/2023, viser et antall på 71,5 familiegrupper av gauper. En familiegruppe består av ei hunngaupe som går med én eller flere årsunger.

    (NTB)