Hopp til innhold

Svenskane rykkjer frå oss på klimamål

Regjeringa seier ho vil «gå all in» for å få ned energibruken i norske bygningar. Så langt er det svenskane som lukkast.

Joachim Leirbakken fra Aaslund AS blåser isolasjon inn på et kaldt loft i Solhaug menighetshus i Skotselv, Øvre Eiker.

KYRKJA DEN ER EIT GAMALT HUS: Joachim Leirbakken blæs 30 cm ny isolasjon i taket på Solhaug kyrkjelydshus i Skotselv. – Det hjelper på varmen. Mange gamle hus har nesten ikkje isolasjon på loftet seier han.

Foto: Kjartan Rørslett / NRK

CO₂ i atmosfæren
419 ppm
1,5-gradersmålet
+1.02 °C
Les mer  om klima

I 2012 uttalte Olje- og energidepartementet at dei hadde eit «ambisiøst, men realistisk» mål om å redusere energibruken i eksisterande og nye bygg med 15 TWh innan 2020.

Ti år seinare har svenskane komme langt med å redusere energibruken.

Og Noreg?

I Noreg har energibruken i eksisterande og nye bygg gått opp sidan 1990, og vore på staden kvil sidan 2009 (oransje kurve).

Energibruk i bygg, Sverige og Norge

I perioden 1990–2020 har energibruken i bygg auka med 20 Noreg i Noreg, medan han er redusert med 10 prosent i Sverige.

Foto: Håvard Nyhus

I ein ny analyse frå Sintef konkluderer forfattarane med at Noreg «ikkje er i rute» med målet om å redusere energibruken.

I staden viser studien at ei vidareføring av dagens politikk vil auke energibruken i bygg i 2030 samanlikna med 2015.

Sverige har teke problemet på alvor

Sverige har i motsetning til Noreg ein aktiv verkemiddelpolitikk på Enøk, seier Bård Baardsen, som er seniorrådgivar i Norsk Varmepumpeforening.

Svenske bygg har difor ein stor del vassborne varmesystem. I tillegg er fjernvarme, bergvarmepumper og solceller meir utbreidd på andre sida av grensa.

Les også: Regjeringa varslar seks tiltak for at Noreg skal spare straum

Byggeplass
Byggeplass

Sverige har teke problemet på alvor. Noreg er det einaste landet i Europa som verken har ein strategi eller ein handlingsplan for energieffektivisering, seier Jonas Henni Normann i Schneider Electric Norway.

Han viser til energimeldinga som vart lagd fram vår.

Der er det stort sett fokusert på korleis vi skal produsere meir energi. Ikkje korleis vi skal bruke mindre energi.

EU jobbar med eit direktiv for å få ned energibruken i hus. Det vil også gjelda Noreg gjennom EØS-avtalen, og kan gi store utgifter for norske huseigarar.

1,1 milliardar til sparetiltak i norske hus

Eit munnhell seier at «den mest miljøvennlege energien er den vi ikkje bruker», og ifølgje det internasjonale energibyrået IEA er energieffektivisering det mest miljøvennlege tiltaket for å avgrense den globale oppvarminga.

Solberg-regjeringa erta derfor på seg store delar av miljørørsla då Enova i 2021 med velsigning frå klimaministeren kutta i støtta til varmepumper og solenergi for hushald.

Barth Eide om Enøk

I år har det vore store forventningar til neste års statsbudsjett etter at klimaminister Espen Barth Eide (Ap) signaliserte at han ville «gå all in» for å få ned energibruken.

I ein budsjettlekkasje varsla regjeringa seks tiltak for å få ned straumbruken, under dette ein instruks til Enova og Husbanken om å bruke 1,1 milliardar på sparetiltak i norske hus.

I budsjettsemja med SV fekk Enova 850 millionar kroner til.

Til gjengjeld vart øyremerkte Enøk-tiltak kutta med 280 millionar kroner, noko avisa Altinget har rapportert at det var «tungt for SV å gå med på».

Vi forstår ikkje kvifor SV gjekk med på dette, seier Ola Elvestuen i Venstre.

Klima- og miljøminister Espen Barth Eide på COP27, klimatoppmøtet i Sharm el-Sheikh, Egypt.

Klimaminister Espen Barth Eide (Ap) seier han vil «gå all in» for å få ned energibruken. Responsen på budsjettet er likevel laber.

Foto: Truls Alnes Antonsen / NRK

Ser stygt ut for Noreg

På Stortinget og blant interesseorganisasjonane er det tre ting som irriterer.

  • Kuttet i øyremerkte midlar til Enøk-tiltak.
  • Mangelen på ein «konkret nedtrappingsplan». Stortinget vedtok i 2017 at regjeringa måtte utarbeide ein slik plan. Fem år seinare og seks statsrådar seinare finst denne verkemiddelpakka framleis ikkje.
  • At dei store subsidiane går til «det store, kapitalsterke» næringslivet og ikkje til vanlege hushald.

Vi ligg bak Sverige, som har satsa på tilgjengelege løysingar for energieffektivisering og lokal energiproduksjon som sol og bergvarme i mange år. Når ikkje eingong ei straumpriskrise er nok til å få stortingsfleirtalet til å innsjå behovet for meir pengar og betre verkemiddel, ser det stygt ut for Noreg, seier Sofie Marhaug (R), som er andre nestleiar i Energi- og miljøkomiteen.

I eit skriftleg spørsmål til Espen Barth Eide (Ap) spør ho om klimaministeren kan «garantere at minimum 280 millionar kroner vil gå til energitiltak i bygg».

Sofie Marhaug

I oktober stilte eit fleirtal på Stortinget seg bak eit Høgre-forslag om å utvide Enova mandatet sitt til å omfatte støtte til varmepumper, etterisolering, utskifting av vindauge, batteri og bergvarme.

Foto: SIMON S. BRANDSETH

I svaret viser statsråden til «ein historisk auke» i overføringar til Enova, men at «ytterlegare energieffektiviseringstiltak utover summane som allereie er sett av til dette inneber å nedprioritere utsleppskutt.»

Det har vi ikkje tid eller høve til om vi skal nå klimamåla i 2030, skriv han.

Han følgde opp svaret i ein tweet der han skriv at alternativet «ville vore å skyve på klimamåla».

MDG-leiar Arild Hermstad seier det er «absurd å setje energisparing opp mot klimakutt»:

I eit større perspektiv er dette ein og same sak, særleg når vi veit at Noreg er kopla på det europeiske straumnettet. I ei tid der utgifter for folk flest aukar og vi må bidra i energidugnaden saman med Europa, kan Noreg gjere ein stor forskjell dersom vi satsar no.