Få fritidstilbod for born med nedsett funksjonevne – familien til Trym (11) leita i to år

Undersøking frå Redd Barna viser at det er få kommunar som har fritidsaktivitetar for born som treng ekstra oppfølging. Familien Kvile i Harstad leita i over to år før dei fann eit bra tilbod til sonen Trym.

Trym på speideren

Trym har kognitive utfordringar som gjer at han er avhengig av ekstra hjelp. Det har gjort at han ikkje har fått ja til å delta i fleire fritidsaktivitetar. Etter to år er Trym glad for å vere med i speidaren.

Foto: Privat

– Fotball blir litt for organisert for Trym, medan allidrett blir for lite organisert igjen. Speidar tenkte vi derfor var midt i blinken, seier Kvile.

Mora til Trym, Lena Kristine Kvile og mannen har fem born, kor Trym på elleve år er yngst.

– Trym har ein sjeldan genfeil som heiter Delesjon 15q 11.2. Han manglar nokre viktige genar som fører til blant anna alvorleg epilepsi og ADD. Det har vore mykje inn og ut av sjukehuset. Han er eit typisk sjukehusborn, seier Kvile.

Diagnosen gjer at Trym treng tilrettelegging i kvardagen for å utføre sine daglegdagse aktivitetar, seier mora.

Trym på sjukehuset

Fyst når Trym var åtte år fant legane ut at han hadde fleire hundre epileptiske anfall i døgnet. Det har difor vore mykje besøk til sjukehuset.

Foto: Privat

– Handlar om livsglede

Etter kvart som Trym blei eldre, såg han korleis klassekameratar besøkte kvarandre etter skulen og i helgene.

– Difor tenkte vi at vi måtte finne ein fritidsaktivitet han kunne vere med på, seier Kvile.

Det skulle vise seg å vere vanskelegare enn antatt. I to heile år leita foreldra før dei til slutt fann speidaren som ein aktuell fritidsaktivitet.

Trym med foreldre

Familien er glad for at Trym har funnet speidaren og ser korleis han har vokse på den tida han har vore med.

Foto: Privat

Familien fekk avslag hos to speidargrupper før dei fekk ja hos den siste.

– Da blei eg så glad at eg gret. Vi er så takknemlege for at dei tok han inn. At dei valde å sjå på moglegheitene og ikkje avgrensingar. Det handlar om våre overordna mål for Trym, som er at han skal ha livskvalitet og livsglede for det livet han lever.

– Det er så smertefullt å tenke på alle dei ungane som sit rundt omkring og føle seg einsame, seier Kvile.

Ifølgje Redd Barna er ikkje Trym den einaste.

Får alle born og unge delta?

Redd Barna har undersøkt kva kommunar i Noreg gjer for å inkludere born på fritidsarenaer. Der kom det fram at mange har ein lang veg å gå når det gjeld tilrettelegging av fritidsaktivitetar.

Monica Sydgård er leiar for Redd Barnas Norgesprogram og syns det er alvorleg at det er store forskjellar på kommunane.

– Ein kan trekkje eit vinnar- og eit tapar-lodd ut ifrå kva side av kommunegrensa du bur på, med tanke på korleis det er tilrettelagt. Det er mange kommunar som jobbar med det, men det er ein lang veg igjen, seier Sydgård.

Monica Sydgård

Monica Sydgård i Redd Barna syns funna i undersøkinga er alvorleg og at det er særleg ein gruppe born som stadig hamnar utanfor.

Foto: Redd Barna

Det som blir anbefalt i rapporten er å lage ein handlingsplan for ei inkluderande fritid i kommunar.

– Eg trur at alle vil få det til, men det krev ein konsentrert innsats, for det er ikkje tilfeldig kven som hamnar utanfor. Det er gjerne born med lav inntekt, minoritetsbakgrunn og born med nedsett funksjonsevne. Det er veldig alvorleg, seier Sydgård.

– Indre tortur

Cathrine Moestue er klinisk psykolog og held foredrag om kva konsekvensane for born kan vere dersom dei føler seg einsame.

– Det er ein indre tortur og særleg for born er det forferdeleg å vere einsam. Over ein lengre periode så kan det gjere at ein utviklar ei lav sjølvkjensle som igjen betyr at ein får ein kritisk indre dialog, seier Moestue.

Det blir ein sterk kontrast til dei som har ei god sjølvkjensle og føle seg sett, ifølgje Moestue. God sjølvkjensle gjer at ein veks og utviklar seg.

– Som born kan ein ikkje legge ansvar over på dei personane ein er avhengig av for å overleve, så da tar ein gjerne det på seg sjølve.

Cathrine Moestue

Psykolog Cathrine Moestue meiner at når ein følar seg utanfor kjennar ein på ein skam som kan vere lammande.

Foto: Einar Aslaksen

– Leik er viktig for born med tanke på kjensleregulering. Forsking vis at når born leikar så meistrar dei ei vond oppleving. For eksempel at foreldra har skilt seg eller at ein har opplevd vanskeleg ting.

I leiken får born brukt fantasien, rollespel og problemløysing i samhandling med andre born, fortel psykologen.

– Dei lærer å dele, setje grense, forhandling og fleire viktige livsferdigheiter. Så her kan sjølvkjensla bli utvikla. I tillegg er det viktig for sosial inkludering, seier Moestue.

Usannsynleg ambisiøst

Helge Eide er direktør for interessepolitikk i Kommunenes Sentralforbund (KS) og meiner at undersøkinga visar at alle kommunane er opptatte av å legge til rette for eit fritidstilbod for alle.

– Likevel er det fleire felt som kommunar har ansvar for kor det er mykje å strekke seg til før ein kan seie at ein er fornøgd, seier Eide.

Han meiner likevel det med transport til og frå fritidsaktiviteten er usannsynleg ambisiøst å tru.

– Det vil rett slett ikkje vere økonomisk mogleg at det offentlege transporttilbodet skal dekke det behovet. Da mister ein rett og slett bakkekontakten om ein trur det, seier Eide.

Helge Eide

Helge Eide i KS meiner at kommunane er på god veg med tilrettelegging av fritidstilbod, men at det kan bli betre.

Foto: Fotograf Johnny Syversen

– Ikkje mykje som skal til

Lena Kristine Kvile meiner ein ikkje treng å tenkje for avansert heller.

– Det er ikkje mykje som skal til, det kan for eksempel vere ein klubb driven av foreldre. Det treng heller ikkje å vere kvar veke, men at det er noko som gjer at dei føler seg trygge. Det har så mykje å seie. Vi ser at Trym har vakse mykje på det sosiale, seier Kvile.