Ida Tangvik Amundsen

Kva lærer ungdommar om kropp, sex og kjensler? Ida Tangvik Amundsen og klassekameratane etterlyser meir informasjon på skulen.

Foto: Helene Solheim / NRK

Når gutelus og jentelus blir digg

Ungdom «rotar» og «hookar». Men kva har dei lært om kropp, kjensler og trygg sex før det blir pulings? Ikkje ein drit.

Puppar. Knulle. Klitre.

Tante rød. Brannbil. Anal.

Vulva. Sæd.

Kåt. Runk. Kondom.

Trekant. Pikk. Fitte.

Ord som får vaksne til å rynke på nasen. Særleg med unge til stades.

Slik er det ikkje for kidsa. Dei hevar ikkje eit augebryn.

Tvert i mot.

– Vi snakkar om gutar heile tida.

Ida Tangvik Amundsen, Hedda Nordbø og Selma Bjarkøy ler litt då dei kjem ut frå klasserommet til 8B.

Dei elskar å snakke om sånt, i alle fall med kvarandre. Slik har det vore ei stund.

For mot slutten av barneskulen opna ei ny verd seg.

– Plutseleg såg vi på klassekameratane på ein annleis måte.

Kroppane deira endra seg frå born til vaksen.

Problemet var at dei ikkje hadde lært noko om den vaksne kroppen.

Det har dei framleis ikkje.

Ida Tangvik Amundsen, Hedda Nordbø og Selma Bjarkøy.

Ida, Hedda og Selma går i 8. klasse, men har dei for eksempel lært kva den seksuelle lågalderen er?

Foto: Helene Solheim / NRK

Då det blei brunt i trusa

Tilbake til barneskulen.

Skuledagen var over, og dei tre jentene går heim. Hos Ida har ingen andre komme endå, og ho dumpa ned i sakkosekken på stova.

På dette tidspunktet var Ida framleis eit barn, men noko var i ferd med å endre seg.

Ho kjente at ho måtte tisse, og tusla inn på toalettet.

Drog ned buksa og sette seg. Vanleg rutine.

Shit!

Shit, shit, shit...

Det var noko brunt i trusa.

Halvparten av alle menneske på jorda får mensen. Likevel kan det vere skummelt, ekkelt og einsamt når det skjer.

Ida hadde allereie lært om mensen. Mamma hadde fortalt litt.

Den unge jenta heiv seg på telefonen og ringde.

Ho trudde ho hadde fått mensen!

Mamma fekk henne til å roe seg. Dei hadde allereie kjøpt inn truseinnlegg, og avtalte å prate meir då mamma kom heim.

Det skulle gå heilt fint, men Ida var litt skremt.

Hadde andre i klassen fått det?

Ida, som så mange andre, kjende eit brennande behov for informasjon melde seg.

Mensen

I nokre delar av verda viser rapportar at to av tre jenter ikkje ante kva som skjedde med dei då dei fekk mensen for første gong.

Foto: Helene Solheim / NRK

Jenter har tre hol, ikkje to

14 år gamle Ida fortel om sitt første møte med mensen. No har jordbærveka ein fast plass på kalenderen kvar månad. Hedda og Selma nikkar medan ho fortel.

Alle blei forvirra då mensen kom.

Det skulle jo vere raudt.

Hedda trudde det var noko gale med ho.

– Vi forventa ekte blod, som når du kuttar deg på fingeren.

– Og eg gjekk glipp av mykje symjing på skulen.

I tillegg fekk Hedda mykje smerter då tante raud banka på døra.

Det hadde ingen fortalt ho.

– Eg har lært alt av venner eller internett.

– Mange trur endå at jenter berre har rumpehol og tissehol, seier Ida.

Ho er litt oppgitt.

Behovet for informasjon er skrikande.

Men korleis skal dei unge få det?

Kven kan dei snakke med?

Vitskapsprogrammet Newton har sjekka kven ungdom tar kontakt med viss dei lurar på noko. Anten det er snakk om kropp, pubertet eller kjensler.

Nesten halvparten seier at dei pratar med vennane sine.

Nokon få spør foreldre, søsken, lærarar eller helsesøstrer.

Tre av ti snakkar ikkje med nokon.

32 prosent.

Dei er heilt aleine.

Må google «hore» og «prevensjon»

Ida, Hedda og Selma har som alle andre 13- og 14-åringar lært mykje om dampmaskina som starta den industrielle revolusjonen, men ingenting om den seksuelle lågalderen.

Sånn er det med alt som handlar om kroppen.

Rykte.

Snakkis blant venner.

Internett.

Som alle andre lærte jentene litt om puberteten i 5. klasse. Deretter får dei minimalt med seksualundervisning før dei byrjar i 9. klasse.

Sett på spissen kan jenter og gutar debutere seksuelt i 8. klasse utan å ha lært kva prevensjon er.

13 prosent av ungdom debuterer nemleg før dei blir 16, som er den seksuelle lågalderen.

Ida Tangvik Amundsen seier at det er mykje snakk om sex blant elevane på skulen.
Jentene fortel at det er fleire ord og utrykk dei har googlar seg fram til.
Alle tre er einige i at seksualundervisninga må bli betre.

Jentene bekreftar at nokon i parallellklassen har hatt sex.

– Han eine brukte ikkje kondom.

– For kondom er vel ein type prevensjon? spør Selma.

Jentene ser på kvarandre. Dei nølar litt.

Joda, kondom og p-piller er vel ein type prevensjon. Det gjer at ein ikkje blir gravid.

Dei har lært mykje ord og uttrykk, men ikkje på skulen.

– Eg seier jo «hooke» i annankvar setning.

– Kva betyr «hooke»?

Hedda prøver seg på ei forklaring.

– Det... Eh.... Det er som å rote. Litt kyssing og sånt.

Google har blitt ein viktig ressurs for å henge med.

For eksempel då storesøstera til Hedda byrja å seie «hore».

Hedda spelte med, men tenkte kva i alle dagar er hore?

Med ein gong ho var aleine måtte ho google det ukjende ordet.

1. Person som utførar seksuelle handlingar for pengar med fleire personar.

2. Skjellsord brukt for å markere forakt.

Okey.

Så var «hore» ein del av vokabularet.

Vakre rumper

Det er friminutt, og Ida, Hedda og Selma kler på seg.

Borte med dissestativet står to gutar som vinkar til jentene.

– Vi merka veldig godt når jentene kom i puberteten, ler han eine.

– Dei blir litt lettare sure no.

Men det blir gutane også.

– Og folk får mykje kviser!

Gutane fortel og at dei ser annleis på jenter enn før. Plutseleg er rumper eit vanleg samtaleemne.

– Men det er ikkje noko sexpress. I alle fall ikkje endå.

Alle fem er likevel einige om at skulen må levere betre på temaet. Sjølv om dei kan mykje om sex og sånt, manglar dei ein del. Kunnskap om korleis ting er i det verkelege liv.

Unge er dermed avhengig av flinke foreldre for å få trygg og god informasjon.

Kanskje livsviktig informasjon?

Selma Bjarkøy, Henning Kalldal Wold, Ida Tangvik Amundsen, Alvar Thommasen og Hedda Nordbø.
Nokre av ungdomane pratar med foreldra sine, men mykje har dei lært av rykter på skulen.
Gjengen seier at det er fint å kunne prate med kvarandre.

Når penisen blir hard i garderoben

Eit kjapt internettsøk opnar eit univers av usikre ungdomar.

Dei skrik etter informasjon.

Ting dei lurer på.

Ting dei bekymrar seg for.

(Slapp av, du får svar på alt dette lenger nede i artikkelen.)

Korleis kan jenter onanere? Ei 14 år gamal jente lurer.

Kan eg bli straffa for å ha sex? Ein gut på 13 år er redd.

Kva skjer viss eg får sæd i rumpa? Ei jente på 14 spør anonymt.

Går det an å knuse ballane eller knekke tissen? Ein gut på 14 treng svar.

Er eg lespe viss eg likar lespeporno? Ei jente på 14 er usikker.

Kor mykje kan eg runke på ein dag? Ein gut på 13 har oppdaga ein ny aktivitet.

Korleis kan eg ha sex med lav sjølvtillit? Ei jente på 15 slit.

Kva gjer eg når penisen min byrjar å bevege seg blant andre? Ein gut på 12 år har fått livet snudd på hovudet.

Plutseleg er jentelus og gutelus blitt digg.

Penisen blir hard i dusjen etter gymmen.

Verda går under fordi din første kjærleik velde nokon andre.

Symjing er uaktuelt på grunn av mensen.

Alt er annleis.

Boka "Venus - Norske kvinner sett nedenfra"

Kva lærer barn og unge om kroppen? Veit dei at kvinner sitt underliv har forskjellig utsjånad?

Foto: Anniken Valstad / Boka "Venus- Norske kvinner sett nedenfra" (Gyldendal forlag)

Har ungdom sex viss dei lærer om sex?

Tidlegare i år gjorde eit ungdomsråd i Trøndelag opprør.

Eit opprør mot seksualundervisninga.

Dei leigde inn ein sexolog for å lære alle ungdomsskuleelevane om kropp og sex, fordi skulen ikkje leverte. Myndigheitene har bestemt at barn og unge skal lære om slike ting. Seksualitet, grenser, respekt, kropp og kjensler.

Kunnskapsdepartementet innrømmer at læreplanane ikkje har vore gode nok, men kjem no med nye.

– Eg trur ditta vil bli mykje betre, seier statssekretær Rikke Høistad Sjøberg.

Greia er at lærarar i ulike fag har ansvaret for seksualundervisninga. Kunnskapsdepartementet meiner ei uklar arbeidsfordeling kan vere ein del av problemet, som dei no forsøker å rette opp i.

Kropp og grenser. Seksuelle overgrep.

Onanering. Porno. Prevensjon.

Ting ein må vite for å takle livet.

Sexolog Beate Alstad er kritisk. Ho synest ikkje det er nok snakk om kropp og seksualitet blant ungar og ungdom.

– Seksualitet er heilt naturleg. Det er ein del av alle.

Det er nemleg bevist at meir informasjon rundt dette fører til seinare og tryggare debut. UNESCO har forska på dette, og har laga retningslinjer der det står at seksualitetsundervisning ikkje auka seksuell aktivitet eller spreiing av kjønnssjukdomar. Det hjelp derimot unge til å bli meir ansvarlege.

Så kvifor snakkar ein ikkje om alt?

Du må jo ta teorien før du køyrer opp.

Og plutseleg står draumemannen eller draumekvinna der. Plutseleg kjenner ein seg klar for å ta steget. Men då hadde det vore fint om ein var klar på ekte?

– Eg har jo aldri vore forelska, seier Ida.

Ho stressar ikkje. Men veit gjengen kva det vil sei å vere forelska?

– Då er det snakk om ekte kjensler. Sommarfuglar i magen.

Ida, Hedda, Selma, Henning og Alvar vil gjerne vere klar når dagen kjem. Dei vil vite alt og snakke om alt.

Dei er heldige som har kvarandre. Det er som sagt ikkje alle som har nokon å spør. Kva står dei igjen med då, viss skulen ikkje leverer?

Spørsmål om kropp, kjensler og sex

Anne Holter Bentzrød som er helsesjukepleiar hos UNG.no svarer på alle spørsmåla som er omtalt tidlegare i artikkelen. Dersom det er meir du lurer på kan du sjekke ut nettsida www.ung.no for meir info.

  • Kva skjer viss eg får sæd i rumpa?
    (Jente, 14)

    Du kan berre bli gravid dersom du får sæd inn i skjeden. Viss du får sæd berre i rumpa, og då meiner berre anus, kan du altså ikkje bli gravid. Seksuelt overførbare infeksjonar (kjønnsjukdomar) smittar også til anus, så slik smitte kan vere ein konsekvens av å få sæd i rumpa.

  • Går det an å knuse ballane eller knekke tissen?
    (Gut, 14)

    Alle organ i kroppen kan skadast, også testiklane og penis. Eit hardt spark mot ballane/testiklane kan for eksempel gjere skade som gir heving og bløding. I neste omgang kan dette redusere eller øydelegge normal funksjon som å produsere sædceller, eller det kan gi smerter og ubehag. Ein kraftig klemskade kan gi tilsvarande konsekvens.

    Penis kan også skadast, både når den er slapp og når den er erigert, dersom den utsettast for klem, slag, spark eller anna skade. Ein erigert penis er litt meir utsett for å få skade enn ein slapp penis. Penis kan ikkje knekke, slik som armar og bein, sidan det ikkje er noko bein å knekke, men den kan få skade på blodårer og anna vev. Det kan og medføre problem med å få ein jamn/rett ereksjon, det kan gjere det vanskelegare å gjennomføre samleie, og det kan påverke andre ting som for eksempel urinpassasjen. Du kan også få ubehag eller smerter.

  • Er eg lespe viss eg likar lespeporno?
    (Jente, 14)

    Porno kan ha den funksjonen at du blir meir kåt. Det å sjå porno med jenter kan gjere deg kåt sjølv om du vanlegvis kjenner deg tiltrukke av gutar. Når du ser same kjønn som deg på porno, kan du på ein måte identifisere deg med det, eller kjenne deg igjen i det og det kan vere med å auke kåtheita.

    Tenningsmønster, det som gjer oss kåte, er litt ulikt frå person til person. Lær deg kva som gjer deg kåt, så kan du lett ta fram nokre tankar som hjelper deg å bli meir kåt når det er det du vil.

  • Kor mykje kan eg runke på ein dag?
    (Gut, 13)

    Du kan runke det du har lyst til på ein dag.

    Det tar litt tid for sæden å produserast igjen etter ei utløysing, så mengda sæd som kjem, vil bli litt mindre dersom du onanerer fleire gonger etter kvarandre. For mange vil det også måtte gå litt tid, minuttar, timar eller dagar, før dei får ereksjon igjen etter ei utløysing, og då stoppar dei jo seg sjølv.

    Nokon opplev at dersom dei runkar mykje, så kan dei bli litt såre på penishovudet. Nokon kan også oppleve at dei blir litt avhengige av onanering. Er det sånn, kan det jo vere lurt å avgrense det litt.

  • Korleis kan eg ha sex med lav sjølvtillit?
    (Jente, 15)

    Det å like seg sjølv og vere glad i kroppen sin, kan påverke korleis det opplevast å ha sex. Eg forstår det slik at du tenker på å ha sex med ein anna, og ikkje berre ha sex med deg sjølv?

    Det å onanere og bli trygg på eigen kropp og eigen seksualitet kan vere lurt for å bygge opp sjølvtilliten du nemner som lav. Det kan gi deg seksuell sjølvtillit å vite kva du likar, å greie å bli kåt, å onanere og få orgasme, og å vere stolt av kroppen din og våge å vise deg fram til ein partner.

    Sjølvtillit handlar om tryggleik på å vere god til noko. Sjølvfølelse handlar meir om å vere glad i seg sjølv som man er. Begge delar er nyttig for å ha det bra saman med andre. Også når du skal ha sex med ein partnar er begge deler nyttige, men kanskje aller mest sjølvfølelsen.

  • Kan eg bli straffa for å ha sex?
    (Gut, 13)

    Når du er under 15 år, er du for ung til å få straff, men det betyr ikkje at du kan gjere kva du vil fram til du er 15 år.

    Viss du har sex med ein jamaldra når du er 13 år, så vil ikkje det nødvendigvis føre til noko reaksjon viss det er frivilleg og begge kjenner seg klare for det.

    Men, det er ei 16-års aldersgrense for å ha sex. Dersom du som 13-åring har sex, vil derfor nokon kunne komme til å reagere på det og vere bekymra for om dette er noko du er klar for. Sjølv om du ikkje kan straffast med bot eller fengsel, så kan du bli meldt til politiet, og dersom det sjåast på som ein grunn til bekymring så kan ein også varsle barnevernet for nærare undersøkingar. Foreldra dine har eit ansvar for deg, og dei kan også bli kontakta av politi eller barnevern og få beskjed om å passe på deg betre.

    Dersom nokon som er ein del eldre enn deg, har sex med deg, så vil dei kunne straffast.

    Sex er jo noko det kan bli store konsekvensar av, og det er viktig å vere moden og ha evne til å tenke på slike konsekvensar. Dette er også ein grunn til at det er definert ein seksuell lågalder. Det er viktig å tenke på konsekvensar som graviditet og sjukdomar, og moment som at nokon kan kjenne seg pressa eller angre etterpå. Det å ha sex med nokon påverkar også dine og den andre sine kjensler. Det kan få nokon konsekvensar som du ikkje var førebudd på.

  • Korleis kan jenter onanere?
    (Jente, 14)

    Det er vanlegast for jenter å greie å oppnå nyting og orgasme ved massering/stimulering av klitorishovudet. Klitorishovudet finn du øvst mellom dei indre kjønnsleppene.

    Klitorishovudet er, som penishovudet hos gutane, frå naturen si side dekka delvis med ei lita forhud. Sidan det er så mykje nerveendar på sjølve klitorishovudet, kan det vere vondt å ta direkte på det, og i alle fall før du er skikkeleg kåt. Derfor kan det vere lurt å massere det litt indirekte, litt over eller rundt. Husk også at klitorishovudet berre er tuppen av eit større organ med delar som strekker seg mot skjeden sine sideveggar.

    Både klitorishovudet og resten av klitoris blir fylt med blod og hovent når du er kåt, og då blir heile det ytre kjønnsområdet, vulva, og også delar av skjeden meir følsamt, og det blir meir deilig å bli berørt på større delar av området. Bruk tida på å nyte berøringa her og på klitoris. For å nå orgasmen, kan du auke intensiteten på masseringa av klitorishovudet, anten direkte eller indirekte.

    Bruk gjerne fingrar som er presise og følsame når du onanerar. Nokon synest også det er deilig å presse underlivet sitt mot noko, som ein gjenstand, ei pute, ein bordkant eller anna. Nokon likar også å stimulere klitorishovudet med dusjstrålen. Utforsk og kjenn etter kva du likar. Som med det meste anna, kan det vere nødvendig med litt øving for å få det godt til.

  • Kva gjer eg når penisen min byrjar å bevege seg blant andre?
    (Gut, 12)

    Når du seier at penis byrjar å bevege seg, meiner du antakeleg at du får stå/ereksjon. Når hormona aukar i puberteten, kan ereksjonen komme litt ukontrollert. Det kan skje sjølv om du ikkje kjenner deg kåt, og det kan skje når det passar dårleg.

    Her er nokre råd til kva du kan gjere:

    - Prat med ein venn om det, og høyr kva andre gjer viss penis byrjar å bevege seg når dei er saman med andre. For eksempel i klasserommet.

    - Prøv å tenke på noko som gjer at ereksjonen går ned: Tenk på eit kaldt bad, på at du gjer noko kjedeleg (lekser, plikter du har heime, noko du synest er dumt eller liknande).

    - Dersom du har moglegheit kan du ta ein tur på do.

    - Vel bukser der ein ereksjon ikkje viser så godt.

    - Om andre ser det og kommentera det, kan du kanskje sei: «ojsann» og prøve å le det vekk.