Hopp til innhold

Omstridd gruveprosjekt på veg til retten

Naturvernforbundet og Natur og Ungdom varslar søksmål mot staten for å stanse gruvedumping i Førdefjorden.

Førdefjorden ved Vevring

FØRDEFJORDEN: Engebøfjellet (til venstre i biletet) ved Førdefjorden inneheld Noregs største førekomst av mineralet rutil. Her har selskapet Nordic Rutile fått konsesjon til eit sjødeponi.

Foto: Vidar Gudvangen / NRK

CO₂ i atmosfæren
420.2 ppm
1,5-gradersmålet
+1.02°C
Les mer  om klima

Naturvernforbundet og Natur og Ungdom sende torsdag morgon omgjeringskrav med varsel om søksmål til Klima- og miljødepartementet.

Det var då gått seks dagar sidan Næringsdepartementet konkluderte med at Nordic Mining får behalde lisensen til å drive eit ope dagbrot i Engebøfjellet i Vevring.

I brevet viser Naturvernforbundet til at gruveselskapet fekk løyve til sjødeponi i Førdefjorden utan at dei måtte greie ut andre og meir miljøvenlege løysingar.

– Det er ein klar saksbehandlingsfeil. Vi ber difor departementet om å trekkje utsleppsløyvet tilbake, seier Truls Gulowsen, som er leiar i Naturvernforbundet.

EU sitt mineralavfallsdirektiv, som vart teke inn i norsk lov i 2012, krev at tiltak for å minimere avfall skal vere «ein vere ein integrert del av planprosessen» (sjå faktaboks).

NRK forklarer

Kva vil Nordic Mining i Førdefjorden?

Gruveselskapet Nordic Mining vil utvinne rutil og granat frå Engebøfjellet i Sunnfjord kommune.

Rutil blir brukt til kvitningsmiddel og som metall i fly og sportsutstyr. Granat blir brukt mellom anna til sliping.

I sjøkanten ved Engebøfjellet skal eit prosessanlegg knuse stein. Herifrå vert rutil og granat sendt ut i verda med skip.

Medan gruveavfallet vert deponert på botn av fjorden. Selskapet anslår mengda til 1,2 - 1,3 millionar tonn årleg.

Gruveplanane har vore omstridde. Då anleggsarbeidet starta opp, var aksjonistar til stades for å stogge arbeidet.

6. mai blei det kjent at Nærings- og fiskeridepartementet held fast ved driftsløyvet.

Gruvedrift i Vevring

Strid om dateringa

Eit argument mot søksmålet er at søknadene for avfallshandtering i dette tilfellet vart send til Miljødirektoratet i 2009, altså før mineralavfallsdirektivet vart teke inn i norsk lov.

Til det vert det innvendt at vedtakstidspunktet var i 2015, altså tre år etter at mineralavfallsdirektivet vart gjorde gjeldande. Og der står striden.

Gulowsen legg til at deira syn samsvarer med synet til Eftas overvakingsorgan ESA.

I eit brev til Klima- og miljødepartementet datert 8. oktober 2021 skriv ESA at fleire føresegner i EU sitt mineralavfallsdirektiv ikkje er «tilstrekkeleg gjennomført» i norsk lovgiving, og at Noreg på den måten har brote EØS-avtalen.

I 2016 var Verdas naturvernunion samla på Hawaii. 53 statar støtta eit vedtak om å stoppe dumping av gruveavfall i sjø. Berre Noreg og Tyrkia stemde imot.

Det må vere slutt på den tida der vi kan øydeleggje skjør og særeigen natur for kortvarig profitt, siger Sigrid Losnegård (19). Måndag vart ho arrestert for andre gong.

AKSJONAR: Organisasjonane Naturvernforbundet og Natur og Ungdom meiner at utsleppsløyvet til gruvedrift bryt med EUs mineralavfallsdirektiv og avfallsforskrifta.

Foto: AMANDA IVERSEN ORLICH / Natur og ungdom

– Heile prosessen må stanse

Ei kartlegging gjort av NRK viser at fleire parti på Stortinget resonnerer på same vis som Naturvernforbundet.

  • Lars Haltbrekken (SV): – Det er all grunn til å sjå på dei juridiske sidene av denne saka. Mineralavfallsdirektivet var gjeldande for Noreg då løyva vart gitt.
  • Sofie Marhaug (Raudt): – Vi tvilar sterkt på at driftsløyvet er i tråd med forpliktingane våre. Mykje har skjedd sidan løyvd er gitt. Å setje i gang med anleggsarbeidet er fullstendig uforsvarleg.
  • Arild Hermstad (MDG): – Heile prosessen må stansast inntil ESA kan konkludere om driftsløyvet er lovleg.
  • Alfred Bjørlo (V): – Regjeringa og Vestre hadde sjansen til å stanse gruvedumpinga i sjø på bakgrunn av EUs mineralavfallsdirektiv. Den sjansen har dei ikkje gripe.

– No må det setjast ein strek

Høgre og Frp, på si side, meiner det må vere søknadstidspunktet – ikkje vedtakstidspunktet – som er avgjerande.

  • Sivert Bjørnstad (Frp): – No må det setjast ein strek for omkampar. Her vil det verte skapt arbeidsplassar og verdiar som lokalsamfunnet og storsamfunnet har stor bruk for.
  • Ove Trellevik (H): – Anken er no grundig behandla av departementet, og dette har regjeringa brukt lang tid på. No må vi komme i gong.

Kenneth Nakken Angedal er direktør i gruveselskapet Nordic Mining.

– Vi er trygge på at driftsløyvet er gitt på eit godt og lovleg fundament, etter gode og lange vurderingar i mange instansar, seier han.

Kenneth Nakken Angedal, prosjektleiar i Nordic Mining.

TRYGG GRUNN: – Vi er trygge på at driftsløyvet er gitt på eit godt og lovleg fundament, seier Kenneth Nakken Angedal, driftsdirektør i gruveselskapet Nordic Mining.

Foto: Eirin Tjoflot / NRK

Avsluttar aksjoneringa

Natur og Ungdom avsluttar i dag ein to veker lang aksjon for å stanse arbeidet med å klargjere tomta for bygging av gruveanlegget. I alt har 75 demonstrantar vore involvert.

– Aksjonen har vore svært vellykka. Vi har fått mykje merksemd frå media og stor støtte frå befolkninga, seier Gina Gylver, leiar i Natur og Ungdom.

Klima- og miljødepartementet har tre veker på seg til å komme med eit svar på omgjeringskravet.

Om kravet ikkje blir teke til følgje, blir det opp til landsstyra i Naturvernforbundet og Natur og Ungdom om det skal reisast søksmål mot staten.