NRK Meny
Normal

– Vaksne menn omfamna kvarandre

Hurrarop, klemming og trillebårer med sjampanje. Slik skildrar to av dei som opplevde krigens dagar frigjeringsdagen for 70 år sidan.

Frigjøringsdagen på Rådhusplassen i Sandnes

Bilete frå frigjeringsdagen på Rådhusplassen i Sandnes.

Foto: Statsarkivet i Stavanger

Kåre Aslaksen var 19 år på frigjeringsdagen i 1945. Då krigen tok slutt var han på veg til jobben på hermetikkfabrikken i Stavanger.

– Då eg skulle gå inn på fabrikken kom arbeidarane springande mot meg: «Det er fred. Krigen er slutt!». Alle sprang frå jobben. Det var det største som hadde skjedd i livet mitt, og det er det framleis. Det var heilt utruleg.

Kåre Aslaksen

Kåre Aslaksen var 19 år da freden kom i 1945.

Foto: Bjørn Olav Skjæveland/NRK

Hundre meter borte i gata budde kjærasten til Kåre. Ho som seinare skulle bli kona hans.

– Eg sprang bort og ropte: «Det er fred, det er fred.» Etter ein times tid begynte folk å springa rundt med trillebårer og handkjerrer med kassar i. Det viste seg at tyskarane hadde eit hovuddeponi i neste kvartal. Der hadde vakta opna alle dørene og folk henta ut kassevis med sjampanje og tobakk, fortel Aslaksen.

– Alle var glade. Folk som ikkje kjende kvarandre gav kvarandre klemmar. Vaksne menn stod og klemde på kvarandre. Dei første timane var ubeskrivelege.

Festen som følgde varte i dagevis, ifølge Aslaksen.

– Avisene trykte papirflagg som folk kjøpte og hadde på kroppen. I kirkegata var det nazikontor. Desse blei plyndra og alle dokument og arkiv blei kasta ut.

Evelyn Eidsvåg

Evelyn Eidsvåg var 12 år på fredsdagen 8. mai 1945.

Foto: Per Øystein Kvindesland / NRK

Evelyn Eidsvåg var 12 år og budde på øya Espevær i Bømlo då krigen tok slutt. Jobben hennar var å passa små barn.

– Eg heldt på barnevogna og såg at flagget gjekk til topps hos nokre som budde høgare oppe på øya. Då gjekk det opp for meg: «For eit fantastisk flagg. Ingen har eit så flott flagg som me har.»

– Det som gjorde veldig inntrykk var at vaksne menn oppe i åra omfamna kvarandre, klemde kvarandre og slo kvarandre på ryggen.

Høyr NRK-reporter Arne Espeland skildra frigjeringsdagen i Stavanger 8. mai 1945: