NRK Meny
Normal

Kan måtte leve med radioaktivitet i 20 år til

Det er i år 30 år sidan det som blir rekna som den verste kjernekraftulukka nokosinne. Men for mange sauebønder er den ikkje berre fortid.

Sauer i fjellet

UTSETT FOR STRÅLING: Særleg under gode soppår er sauene i Luster, og fleire andre stader i landet, utsett for radioaktivitet. Illustrasjonsfoto frå Fivla i Luster.

Foto: Asle Hella/NRK

Eksplosjonen i kjernekraftverket øydela ikkje berre byen Tsjernobyl, men strekte seg langt utover landegrensene, også til Norge.

Og konsekvensane må bøndene framleis leve med, mellom anna i Luster. Radioaktiviteten ligg framleis i jorda, som eit ubehageleg minne.

– Det er framleis nokre sauebuskapar som har hatt høge verdiar fram til denne tid, fortel Rune Myklatun, som er avdelingssjef i Mattilsynet i Sogn og Sunnfjord.

Må på nedfôring

Rune Myklatun Mattilsynet

FØLGJER MED: Avdelingssjef i Mattilsynet i Sogn og Sunnfjord, Rune Myklatun.

Foto: Bård Siem / NRK

Dei er jamleg på besøk i Skjolden og Jostedalen for å ta såkalla «levande-dyr-målingar». Om strålinga sprengjer grensa, må sauene på nedfôring.

– Då går dei på eit beite som er fritt for radioaktivitet. Etter to-fire veker går nivået ned, og då kan dei sendast på slakt, seier Myklatun.

At ein merkar det så langt vekke frå Tsjernobyl, og så lenge etterpå, kan verke utruleg.

– Dette har nok med lokale variasjonar og nedbørsmengde, og alt slikt som skjedde for 30 år sidan.

Svært høge verdiar i 2014

I fjor var det lite radioaktivitet å måle hos sauene, men i 2014 målte Mattilsynet dei høgaste verdiane på kring 10 år.

– Så det er tydeleg at dette varierer veldig, og spesielt i høve til kor godt soppår det er. Så det ligg framleis ein del radioaktivitet i jordsmonnet enkelte stader, seier Myklatun.

For under gode soppår et sauene mykje sopp. Der er det mykje radioaktivitet. Men sjølv om ein den dag i dag finn stråling, så er det ikkje snakk om dramatisk høge verdiar, slår Myklatun fast.

– Men grensa på levande sau er 600 becquerel, så då er det i overkant av det. Kanskje opp i 1000.

Myklatun reknar med dei må følgje med på sauebuskapane i fleire år framover.

–Eg skal ikkje vere heilt sikker på det, men det kjem nok til å bli målingar ein god del år framover, kanskje 10 til 20 år. Dei kan framleis ha igjen halvparten av den mengda som datt ned.

Detaljane skal finpussast
Huset til filosofen Wittgenstein flyttar.
Vestlandsbønder må hente enorme mengder naudfôr frå Austlandet og Sverige. Dette fordi begge grasavlingane på Vestlandet var langt under normalen i sommar.