NRK Meny
Normal

Framtidsklima allereie: Arktiske byar er fem grader varmare enn omlandet

Fleire byar nord i Skandinavia og Sibir er fem grader varmare enn områda rundt dei. Slik kan forskarar studera korleis Arktis vil sjå ut i framtida.

Murmansk februar 2014

VARMARE I BYANE: Dette biletet av Murmansk frå 2014 er frå ein klimarapport frå universitetet i Moskva, som syner at sentrum av byen er fleire gradar varmare enn like utanfor bykjernen.

Foto: Pavel Konstantinov, Moscow State University and Belmont Forum project HIARC

– Det er ganske kalde omgjevnadar. Men somme stader finn me varme flekkar, seier Igor Ezau.

Klimaforskaren ved Nansensenteret i Bergen viser oss eit satellittbilete over Arktis. Fargane viser temperaturar. Sibir er blått, Kanada gult og Skandinavia raudt.

Men når Ezau zoomar inn på Aust-Sibir, dukkar det opp noko interessant: Raude «øyar» i eit hav av blått. Det er byar, eller det klimaforskarane kallar «urbane varmeøyar».

Igor Ezau ved Nansensenteret viser eit døme på "urbane varmeøyar" i Arktis

FRAMTIDA ER NO: Klimaendringane Nord-Noreg og Arktis vil få dette hundreåret har allereie skjedd i mange nordlege byar der energibruken gir eit lokalt klima opptil fem grader varmare enn nærområda, seier forskar Igor Ezau ved Nansensenteret.

Foto: Leif Rune Løland / NRK

3-5 grader varmare allereie

Ezau og kollegaene hans utnyttar dette til å forska på framtidas klimaendringar.

– Arktis blir raskt varmare, og modellar viser at klimaet vil bli 3-5 grader varmare i løpet av dette hundreåret. Både økosystema og dei økonomiske moglegheitene vil endra seg dramatisk, seier Ezau.

Det blir mindre is – og meir vegetasjon.

Men «varmeøyane» viser at byar nord i Skandinavia, Kanada og Sibir – som Murmansk eller Trømsø – allereie i dag kan ha 3-5 grader høgare temperatur enn naturen rett utanfor.

Menneskeleg energibruk i byar gjer det lokale klimaet varmare enn i grisgrendte strok eller villmark. Atmosfæriske forhold gjer at denne varmen blir liggande i og nær byane.

Apatity 2015

VARMARE I SENTRUM: Målingar tatt i den sibirske byen Apatity i 2015 syner at det er fleire grader varmare i sentrum av byen enn i omgjevnadene.

Foto: PAVEL KONSTANTINOV, MOSCOW STATE UNIVERSITY AND BELMONT FORUM PROJECT HIARC

Funna til Ezau har støtte i andre studiar. Ein rapport frå George Washington University i 2015 synte at temperaturen i Sibir hadde auka med opptil to grader berre sidan 70-talet.

I 2006 viste forskarar frå universiteta i Cincinnati og Delaware at landsbyen Barrow i Alaska var i gjennomsnitt to grader varmare enn omlandet.

– Høghus kollapsar

Forskarane kan bruka byområde i Sibir og Skandinavia som «levande laboratorium» og observera effektar på økologi og samfunn som kanskje svarar til klimaeffektar resten av Arktis vil ha om 80 år – til dømes minkande permafrost og endra vegetasjon.

Byområda i Arktis har eit klima ulikt omgjevnadane, og meir likt det klimaet me ventar i ei varmare verd i framtida.

Igor Ezau, Nansensenteret

Igor Ezau seier prosjektet er minst like viktig for å finna ut korleis arktiske byar kan bli tilpassa klimaendringane på ein berekraftig måte.

Til dømes ser ein allereie i dag døme på at vegar og høghus kollapsar når det blir mindre permafrost i bakken, fortel han.

– Relevant for oljefritt Noreg

Sjølv om klimaet nord i Skandinavia sjølvsagt er mykje varmare enn i Aust-Sibir, er også nordnorske byar varmeøyar i høve til sine omgjevnadar.

Dessutan har ein del norske byar liknande utfordringar som sibirske, noko som gjer at forskinga på varmeøyane vil gi viktig kunnskap for klimatilpassing i Noreg.

– Mange byar i Sibir er bygd utelukkande rundt olje- og gassproduksjon. Korleis dei skal overleva som samfunn når kol, olje og gass må fasast ut, er ei utfordring som også ein del norske byar, og ikkje minst Svalbard, har. I Nord-Noreg, som i Sibir, er det ikkje mange andre aktuelle arbeidsplassar, seier Igor Ezau.

Siste video

Feirer Den Norske Turistforening 150 år
Kei Solvang fikk inspirasjonsprisen til en verdi av 7500 kroner for sin sceneopptreden under Ungdommens musikkmesterskap.
Daniel og Jaroslav Letiagin i Brothers Duo fra Askøy