NRK Meny
Normal

Vil at det offentlege skal kartleggje ditt DNA

Kartlegging av eit menneskes arvestoff blir stadig billigare. – Vi bør bruke det mykje meir i offentleg helsevesen, seier dansk genbokforfattar som sjølv fekk vite at ho var i risikogruppa for tarmkreft.

DNA

Snart er det så billig å kartleggje DNA at vi får utdelt ein CD med arvematerialet ved fødselen. Men vil vi det?

Foto: Illustrasjonsfoto: Colourbox

Lone Frank på gendebatt i Trondheim

Lone Frank.

Foto: Kunnskapsbyen, NTNU

Kartlegging av eit menneskes DNA blir stadig billigare. Snart er det mogleg for alle å få DNA’et vårt printa ut og dechiffrert, og skanna for risiko for sjukdom.

– Vi bør bruke genetiske analyser mykje meir i det offentlege helsevesenet, seier journalisten og forfattaren Lone Frank til NRK.no.

Frank som har skrive boka Mit smukke genom var innleiar i ein gendebatt arrangert av Bioteknologinemnda i Trondheim torsdag.

– Spesielt når det gjeld gentesting av kva medikament som vil verke på ulike pasientar, og når det gjeld behandling av kreftpasientar. Her finst det allereie mange moglegheiter til gentesting i dag, som ikkje blir tekne i bruk, seier Frank.

Forbrukargenetikk

I boka Mit smukke genom guidar Frank oss gjennom dagens eksisterande tilbod innan forbrukargenetikk, dei moglegheitene som finst for å få kartlagt sitt arvemateriale og testa det av private gentestingsfirma.

Frank viser oss at det allereie finst ei mengde moglegheiter der ute for alle som vil – og har råd til – å få kartlagt sitt arvestoff.

Auka risiko for tarmkreft

Lone Frank sende inn gentest til det islandske firmaet deCODE Genetics, eit av dei første firma i verda som kunne tilby gentesting for privatpersonar.
Hos deCODE fekk ho sjekka sitt arvemateriale for risiko for fleire sjukdommar.

Med ein sjukdomshistorie i familien med brystkreft og hjarte-karsjukdom, var ho budd på fleire sjukdomsrisikoar som kunne dukke opp. Men ho var likevel ikkje budd på å få vite at ho hadde dobbelt så stor risiko for lungekreft og tarmkreft som befolkninga elles.

Likevel meiner ho at folk bør få moglegheit til å få denne informasjonen, og ho seier at ho sjølv lever godt med kunnskapen ho har fått.

– Dette er ikkje ein diagnose. Det står ikkje at du får tarmkreft, eller du får lungekreft. Men du kan ta stilling til om det er livsstilsendringar du bør gjere, seier Frank.

– Feil fokus

Professor Kristian Hveem er leiar av biobanken til Helseundersøkinga i Nord-Trøndelag, HUNT (sjå faktaboks), deltok i gendebatten i Trondheim. Han åtvarar mot den typen risikovurdering du får ut i ein slik DNA-analyse.

– Diabetes er eit veldig godt eksempel. Vi har no kunnskap om mange genvariantar som finst hos dei som har diabetes – men desse variantane kan berre forklare om lag 2 % av risikoen. Men samtidig veit vi at 70 % av risiko kan forklarast ut frå overvekt. Det blir då heilt feil fokus å vere så oppteken av genetisk disposisjon, seier Kristian Hveem til NRK.no.

Hveem trur ikkje det er lenge før teknologien er så rimeleg at det er økonomisk mogleg å gjere DNA-analysar av alle.

– Men det vil ta mange år før vi kan handtere datamengda og forstå det. Og ikkje minst å gi folk fornuftige råd, seier Hveem.

– Det synest eg er den store utfordringa: vi har ein slags illusjon om at arvematerialet er ei slags bok som det går an å lese. Men slik er det ikkje. Vi får tilgjengeleg eit oppslagsverk som vi overhovudet ikkje forstår, åtvarar Hveem.

Kartverk

Hveem seier at nettopp forståinga av arvematerialet er noko av det som Helseundersøkinga i Nord-Trøndelag kan medverke til.

HUNT har utført genetisk forsking i ca ti år, og har blodprøvar frå nesten heile befolkninga i Nord-Trøndelag som forskingsmateriale.

– Vi har ei unik moglegheit til å hjelpe til å forstå kva desse genetiske variantane har å bety for utvikling av sjukdom. Vi kan lage eit kartverk, seier Hveem.