NRK Meny
Normal

Auka innsats på asteroide-overvaking

Eit nytt europeisk senter skal oppdage asteroidar og kometar på kollisjonskurs med jorda.

Ildkule over Tsjeliabinsk

Russlandmeteoritten eksploderte over Tsjeliabinsk utan forvarsel i februar.

Foto: Uncredited / NTB Scanpix

Meteoren som eksploderte over Tsjeliabinsk i Russland 15. februar i år var ei kraftig påminning om kor sårbar jorda er for meteorittnedslag.

Nedslaget tilsvarte energien til 30 Hiroshima-bombar, blåste ut vindauge i 7000 bygningar i regionen og førte til at hundretals menneske måtte søke legehjelp.

Eit nytt europeisk asteroide-overvakingssenter i regi av den europeiske romfartsorganisasjonen, ESA, skal no auke den globale innsatsen for å oppdage asteroidar og kometar som kan råke jorda.

Med dette får amerikanarane, som til no har hatt eineansvaret for å katalogisere jordnære objekt, hjelp til å samle inn data om truande objekt frå rommet.

– Europa har no lagt ut på ein veg for å følgje med på jordas kollisjonsfare, noko som er enormt viktig når det gjeld meteorittar på storleik med han som utrydda dinosaurane, fortel forskingssjef Terje Wahl i Norsk Romsenter til Schrödingers katt.

Evakuering

Opning av ESAs senter for asteroideovervaking

Opning av ESAs senter for asteroideovervaking, her ved leiar Detlef Koschny.

Foto: ESA/V. Stefanelli

Asteroide-senteret, som ligg i Italia, skal koordinere observasjonane av såkalla jordnære objekt som kan komme på kollisjonskurs med vår planet.

Rapportane kjem frå europeiske amatørar, profesjonelle teleskop på bakken og satellittar i verdsrommet. Når dei finn ein ny asteroide bereknar dei faren for sammenstøyt med jorda.

Dersom ESA-senteret skulle oppdage ein romstein på kollisjonskurs med ein stad på jorda, vil storleiken på objektet avgjere kva tiltak dei set inn.

Er det snakk om ein mindre stein, som i Russland, vil det mest aktuelle vere evakuering.

Senteret vil sette opp varslingsrutinar for kven som skal få beskjed når det er fare for eit nedslag.

Skulle det derimot vere eit større objekt som er på kollisjonskurs med jorda, vil ein forsøke å bøye av asteroiden slik at han unngår å treffe oss.

Ein måte å gjere dette på kan vere å krasje ein romsonde inn i romsteinen. NASA viste i 2005 at dette er mogleg, då Deep Impact-ferda sende ut ein batteridriven sonde som trefte kometen Temple 1.

– Russland-meteoritt ein vekkar

400 mennesker skal ha blitt skadd da et meteorregn rammet sentrale deler av Russland fredag morgen.

Meteoritt ned over Russland

Trass ny satsing på området er forskarane enno langt unna å kunne varsle objekt på storleiken med Tsjeliabinsk-meteoritten.

– Det er heilt klart at det største fokuset er på dei asteroidane som er farlege for livet på jorda. Dei må vi finne. Teknisk sett er det svært mykje vanskelegare å varsle alle desse mindre som kjem, og dei kan komme brått, seier Wahl.

Mens astronomane var opptekne med å følgje med på asteroiden 2012 DA14 som sneia jorda 15. februar, sneik Tsjeliabinsk-meteoren seg usett forbi alle radarar, og kom bokstaveleg talt ut av det blå.

Meteorittnedslaget i Tsjeliabinsk viste også forskarane at små steinmeteorittar er svært mykje farlegare enn ein tidlegare har trudd, fordi dei eksploderer i atmosfæren og sender farlege trykkbølgjer mot bakken.

– Russlandmeteoren gav oss ein vekkar. Kanskje har offentlegheita større behov for informasjon om også desse små meteorane, sjølv om dei teknisk er svært mykje vanskelegare å finne, seier Wahl.

Sjå Schrödingers katt: Meteorittkveld i kveld på NRK1 og NRK2 kl. 19.45-22.30.

Closest Asteroid

Asteroiden 2012 DA14 passerte jorda rekordnært 15. februar i år.

Foto: Ap