Hopp til innhold

Utanlandske forskarar lærer ikkje norsk: – Er vel strengt tatt kontraktsbrot

Utanlandske forskarar må lære seg norsk innan to år. Men det skjer ingenting om dei droppar kravet. – Veldig dramatisk med oppseiing, meiner tillitsvald.

Universitetsmuseet i Bergen

FORSKAR: UiB leiar eit prosjekt som forskar på norskferdigheiter hos internasjonalt tilsette ved tolv norske universitet og høgskolar.

Foto: Simon Skjelvik Brandseth / NRK

Astrid Ensslin vart tilsett ved Universitetet i Bergen i januar 2021, som førsteamanuensis i digital kultur. Ho har tatt to norskkurs sidan ho kom.

Det å lære norsk kjem på toppen av alt anna. Men folk er tolmodige når eg snakkar sakte og med mange feil.

Utanlandske forskarar i Noreg skal lære norsk i løpet av to år, ifølgje Kunnskapsdepartementet.

Men ein ny studie viser at fleirtalet ikkje har tilstrekkelege norskkunnskapar, sjølv etter mange år i Noreg.

Astrid Ensslin

NORSKELEV: Astrid Ensslin vart tilsett ved UiB i januar og er veldig fornøgd med norskkursa universitetet tilbyr. Men fleirtalet av utanlandske forskarar kan ikkje norsk godt nok, sjølv etter mange år her i landet.

Foto: Sissel Rikheim / NRK

Kan velje vekk å lære norsk

Ann-Kristin Helland Gujord leier UiB-prosjektet NINjA. Dei forskar på norskferdigheiter hos internasjonalt tilsette ved tolv norske universitet og høgskolar.

Vi ser at forskarar oftast møter ganske låge forventningar om å lære seg norsk. Dei fleste kjenner til dei formelle krava, men dei opplever ikkje at desse vert følgt opp, seier ho.

Dei vert ofte fortald at ein ikkje treng norsk for å forske. Fleire er overraska over kor låge forventningane er frå miljøet. Så dette er i grunnen opp til den enkelte. Ein kan i praksis velje vekk det å lære norsk.

Mange av deltakarane i Gujords prosjekt både underviser og rettleiar på engelsk.

Ann-Kristin Helland Gujord

KNAPT 50 PROSENT: Studien viser at under halvparten av dei fast tilsette utanlandske forskarane rapporterer at dei har gode eller flytande norskferdigheiter, seier Ann-Kristin Helland Gujord

Foto: Marion Hestholm / NRK

Bachelorkurs på engelsk

Hovudtillitsvald i Forskerforbundet ved UiB, Kjell Erik Lommerud, ser ikkje døme på at utanlandske tilsette opplever sanksjonar på grunn av manglande norskkunnskapar.

Dette er vel strengt tatt kontraktsbrot. Men det ville jo stå fram veldig dramatisk å seie opp ein forskar som ikkje lærer seg norsk, dersom vedkommande elles fungerer godt i jobben.

På Universitetet i Bergen skal all bachelorundervisning gå føre seg på norsk. Men dette blir vanskeleg når universitetet tilset så mange utanlandske forskarar.

– Vi har vore nøydde til å tilby bachelorkurs på engelsk, berre for å få ting til å gå rundt.

Kjell Erik Lommerud

INGEN SANKSJONAR: – Forskarforbundet ved UiB har ikkje fått inn saker om utanlandske tilsette som har fått trøbbel grunna manglande norskkunnskapar, seier Kjell Erik Lommerud

Foto: Marion Hestholm / NRK

Positive til engelsk

På Studentsenteret i Bergen sit Elias Eide med to studiekameratar frå Norsk Lærerakademi.

Han har rettleiar frå Spania, som har budd lenge i Noreg og snakkar godt norsk.

Eg har lyst å studere i utlandet og er i utgangspunktet positiv til undervisning på engelsk.

Men det kunne nok bli utfordrande å forstå alle nyansar i engelsk fagspråk, seier studenten.

Studenter NLA på studentsenteret. Fv.: Gjermund Eide Bratberg, Johannes Haugstad og Elias Eide

ENGELSK BACHELORUNDERVISNING? Desse studentane synest ikkje det er eit problem om bachelorundervisning blir halde på engelsk. Fv.: Gjermund Eide Bratberg, Johannes Haugstad og Elias Eide.

Foto: Marion Hestholm / NRK

– Uheldig

Jurist og samfunnsvitar Cecilie Hellestveit vart Årets namn i akademia 2021, mellom anna for å ha sett i gang debatten om internasjonalisering.

– Det er uheldig at ein ikkje følgjer opp vilkåra om å lære seg norsk, seier ho.

– Det må vere mange nok som kan norsk innan kvart fagmiljø til at ein kan etablere og røkte norsk fagterminologi.

– I den intense internasjonaliseringa som no skjer i akademia, er det vårt eige ansvar at ikkje norsk druknar som fagspråk, seier Hellestveit.

Cecilie Hellestveit, seniorrådgiver, International Law and Policy Institute

STOR SKILNAD: Behova for norskkunnskapar er ulike innan teknologifag, medisin, humaniora og samfunnsfag, meiner Cecilie Hellestveit

Foto: Gaute Zakariassen / NRK

Differensiert språkkrav?

Universitets- og høgskulesektoren har dessutan eit lovpålagt overordna ansvar for å halda ved like og utvikla norsk fagspråk.

Hellestveit meiner det kan vere eit problem å handheve eit krav som er for generelt.

Burde ein differensiere språkkravet etter fagfelt?

Rektor ved Universitetet i Bergen, Margareth Hagen, er glad for at Hellestveit løftar debatten om internasjonalisering. Ho trur likevel eit differensiert språkkrav ville vere vanskeleg å gjennomføre. Dessutan meiner ho at alle utanlandske tilsette treng norskkunnskapar.

– Alle skal formidle, undervise og delta i den norske forskarkvardagen.

Korleis vil du då bøte på det at få utanlandske forskarar kan norsk etter to år?

– Det går allereie føre seg mykje godt arbeid på institutta. Så må vi kollegaer vere meir medvitne, snakke norsk i lunsjen og i andre uformelle samanhengar.

– Vi bør vurdere mentorordningar, i tillegg til kurstilboda. Og den som tar imot ei stilling i Noreg må vere klar over norskkravet.

Margareth Hagen

UNIVERSITETET SOM SAMFUNNSINSTITUSJON: Rektor ved UiB, Margareth Hagen, seier UiB ikkje vil ta i bruk verken gulrot eller pisk for at utanlandske tilsette skal nå norskkravet.

Foto: Marion Hestholm / NRK

Digital tilrettelegging

Som tyskar representerer Astrid Ensslin den største innvandrargruppa blant forskarar i Noreg. Som travel mor til tvillingar, sette ho stor pris på at kursa vart tilbode digitalt.

Tilbodet stoppa etter pandemien, men eg skulle ønske at det heldt fram. For då kunne eg lage i middag til ungane i pausen!

Hei!

Takk for at du las! Eg jobbar med musikk- og kulturstoff for nett og radio. Tips meg gjerne! Tidlegare har eg m.a. skrive om pendlande kulturtoppar og nordmenns syn på kultur vs. status