Kommunen vil ha steinbrot i same landskap dei vil frede over 2000 helleristingar

Kommunen vil ha 2200 unike helleristingar på Unesco si verdsarvliste, samtidig vil dei gje løyve til eit steinbrot i området. Arkeolog meiner det vil øydelegge kulturlandskapet.

Vingen-feltet i Bremanger kommune.

HEILT UNIKT: Ifølgje arkeolog Trond Lødøen er dette landskapet med over 2200 helleristingar eineståande. Bremanger kommune vil ha eit steinbrot i same landskap, samtidig som dei vil ha helleristingane på Unesco si verdsarvliste.

Foto: UIB/VirtuelleVingen.no

Helleristingane, som er rundt 7000 år gamle, blei første gong kjende for forskarar i 1912. Sidan den tid er det funne over 2200 helleristingar i området.

– Det er veldig unikt, det har nesten ikkje vore endringar her på 7000 år, seier arkeolog Trond Lødøen ved Universitetsmuseet i Bergen.

I fleire tiår har han studert bergkunsten frå eldre steinalder langs den avsidesliggande fjordarmen i Bremanger kommune. Arkeologane kallar det Vingen-feltet, lokalt kalla Vengane.

I nærleiken vil kommunen tillata eit steinbrot, noko fylkeskommunen og Fylkesmannen meiner er i strid med nasjonale interesser.

Helleristing i Vingen-feltet, raudt stripete dyr.

KVAR BLOKK: Ifølgje arkeolog Lødøen er det helleristingar på nærmast kvar einaste steinblokk i området. På dei sørvende bergflatane er det hjort, på dei nordvende er både hjort og menneske avbilda.

Foto: UIB/VirtuelleVingen.no

Fryktar forureining

Steinbrotet vil ligga godt synleg frå Vingen-feltet, og Lødøen meiner det vil øydeleggja kulturlandskapet.

– Eg reagerer på ein skal ha eit så brutalt steinbrot i eit veldig urørt natur- og kulturlandskap.

Steinbrotet vil ikkje bryta steinen i sjølve Vingen-feltet, men på eit fjell fem kilometer ute i fjorden.

Det er nokre kilometer ut til steinbrotet, kvifor er dette så alvorleg?

– I tillegg til å øydeleggja heile utsynet, vil det bli ei rekkje tilfelle av slamforureining og store støy- og støvmengder, seier han.

Arkeolog Trond Lødøen frå Universitet i Bergen i arbeid i Vingen-feltet.

I ARBEID: Ifølgje Trond Lødøen ligg det ei rekkje andre kulturminne i området, i tillegg til helleristingane. Både runesteinar, gravrøyser og gamle bustader er å finne langs den vesle fjordarmen.

Foto: UIB/VirtuelleVingen.no

Bremanger kommune vil ha begge deler. Dei ønskjer å ha steinbrotet langs fjorden, men har òg dei teke initiativ overfor FN om å få helleristingane på Unesco si verdsarvliste.

Men arkeologen meiner kommunen ikkje kan få i pose og sekk.

– Vi er glad for initiativet til å få Vingen-feltet på verdsarvlista, men det er ikkje snakk om å få det til når ein øydelegg dette urørte landskapet med eit steinbrot, seier Lødøen.

Har kome med redusert forslag

Både Fylkesmannen og fylkeskommunen har tidlegare nekta Bremanger kommune å tillata planen om å oppretta steinbrot på staden.

– Det er ei vanskeleg sak fordi det er sterke næringsinteresser og sterke miljø- og landskapsinteresser, seier Nils Erling Yndesdal, kommunaldirektør hjå Fylkesmannen i Vestland.

Arkeolog Trond Lødal viser fram eit bilete av ei helleristing.

BETRE ENN Unesco: Arkeologen meiner Vingen-feltet er betre enn mykje på verdsarvlista: – Mange av dei er berga i siste liten, og har allereie ein god del inngrep. Dette her har ingen, seier Lødøen.

Foto: Leif Rune Løland / NRK

Det belgiske selskapet bak steinbrotet har lansert eit redusert forslag, og fylkesmannrn har førebels verken sagt ja eller nei til dette.

– Vi blei einige med kommunen om at dei skal ta ein ny runde med tiltakshavar før vi igjen tar stilling til det, seier Yndesdal.

Han seier eit alternativ kan vera å ikkje ha utskipingshamn på nordsida, altså der Vingen ligg.

Ordførar i Bremanger Anne Kristin Førde seier kommunen vil gjere det fylkesmannen ber om.

– Og eg håpar og trur at steinbrotet ikkje vil vere eit hinder for å få Vingen-feltet inn på Unesco si kulturarvliste, seier ho.

Trond Lødøen og Universitetsmuseet i Bergen meiner forslaget framleis vil kome i konflikt med å få helleristingane på verdsarvlista.

– Vingen-feltet tilhøyrer alle, og er ein evig ressurs. Eit steinbrot er ikkje det.