– Dei kan rett og slett svelte eller fryse i hel

Det milde vêret gjer at insekta vaknar frå vinterdvalen. Konsekvensane kan verte skumle – særleg om du er humle.

Trøtt humle spiser sukker etter en lang vinter

HALVDØD: Ei humle prøver å få næring i seg etter ein lang vinter. Det kan verte færre humler å sjå til sommaren om mildvêret lurer dei til å tru at våren er komen.

Foto: EWA-MARI HEDMAN / NRK

Snøen smelter bort i skiløypene. Vårblomane kikkar fram langs husveggar og i lune skråningar. Og meteorologen lovar temperaturar på opp mot 15 varmegrader. I vinterferien.

– Det er veldig uvanleg med ein så lang periode med mildvêr, sa statsmeteorolog Geir Ottar Fagerlid hos Vêrvarslinga på Vestlandet til NRK i går.

For oss menneske betyr dette anten glede eller fortviling. For insekta er det snakk om liv eller død.

Finn ikkje mat

Dei insekta som ikkje dreg til Syden, går i dvale her heime. Gøymestadene kan vere mange, som sprekkar i stubbar og tre, på husveggar, under steinar eller rett og slett under ei dyne av snø.

Kroppstemperaturen deira er styrt av omgjevnadene. Dermed kan dei lett verte lurte til å trur at våren er på veg når det kjem mildvêr med mange plussgrader.

Frode Ødegaard

FORSKAR: Førsteamanuensis ved NTNU Vitenskapsmuseet i Trondheim, Frode Ødegaard.

Foto: Anniken Sande / NRK

– Det er ikkje bra at dei vaknar for tidleg, seier insektforskar og førsteamanuensis ved NTNU Vitenskapsmuseet i Trondheim, Frode Ødegaard.

– Lange mildverperiodar tidleg på vinteren kan vere kritisk, då det gjerne kjem ein kuldeperiode seinare. Og det er den som er vanskeleg, i tillegg til at insekta ikkje finn mat om dei vaknar for tidleg, før dei første vårblomane kjem.

Kan svelte i hel

Fleire typar insekt som humler, dagsommarfuglar og nokre typar fluger kan vakne tidleg, men Ødegaard er mest uroa for humledronningane.

– Viss dei vaknar no kan det verte trøbbel då det ikkje finst blomar ute, samstundes som dei er heilt avmagra etter vinteren. Då kan dei rett og slett svelte i hel eller fryse i hel i neste kuldeperiode, seier Ødegaard.

Konsekvensen kan fort verte ein reduksjon av humlebestanden. Dette er ein insekttype som alt er utryddingstrua, noko som trugar matproduksjonen vår.

Uroa over utviklinga

Insektforskaren let seg ikkje uroe av nokre mildversdagar i årets vinterferie, då det alltid vil vere naturlege svingingar i naturen. Problemet er om slike periodar vert ein tendens.

– Vi har hatt 10–15 år med veldig milde vintrar der tendensen har vore lengre mildvêrsperiodar. Men vi har ikkje god nok overvaking av insekta til å kunne seie noko om konsekvensane. Det er mange andre forhold som også påverkar bestanden, og det er vanskeleg å skilje desse frå kvarandre utan skikkeleg overvaking.

Insektbestanden varierer naturleg ganske mykje frå år til år. Ødegaard seier naturen har tilpassa seg å takle slike svingingar, og det vil alltid vere igjen nokre som kan byggje opp igjen bestanden.

– Men får vi veldig mange slike episodar fleire år på rad, då kan det vere skummelt, oppsummerer Ødegaard.