Godt soppår gjer sauen radioaktiv

Sauer vert radioaktive av å ete mykje sopp. 2006 teiknar til å bli eit godt soppår, og det fører til høge målingar av radioaktivitet i sauen.

Måling av radioaktivt avfall i sau
Foto: Arve Uglum / NRK

Jostedalen er spesielt råka. - Grensa er 600 bequerel cesium for kvar kilo kjøtt, seier veterinær i Luster, Olav Hermansen.

- Eg målte ein sau her med ein verdi på over 2000 bequerel, og så høge verdiar er det lenge sidan eg har sett, seier Hermansen.

Sauene et soppen

Måling av radioaktivt avfall i sau
Foto: Arve Uglum / NRK

 Han og bøndene er uroa over dei høge verdiane på sauene i Jostedalen. Jostedalen er verstingen i bequerel-klassen i Sogn og Fjordane. Seksjonssjef i Statens strålevern, Anne Liv Rudjord, forklarer dei store geografiske skilnadane med sopp.

- Det er veldig høge konsentrasjonar av det radioaktive stoffet cesium i sopp. Og når det er mykje sopp og dyra et soppane, vil det veldig raskt gje utslag på radioaktiviteten i dyra. Eit godt soppår er uheldig i denne samanhengen, seier Rudjord.

- 20-30 år til

Det er 20 år siden Tsjernobyl-ulukka, men framleis vert det målt store konsentrasjonar av radioaktivetet i husdyr.

Det er sentrale fjellstrok på Austlandet, i Nordland, deler av Vestlandet og Sørlandet som er hardast ramma av radioaktivetet i beiteområde. Rudjord kan ikkje seie noko om når bøndene må slutte å fore ned sauene før slakting.

- Det vil ta veldig lang tid. Nivåa vil gå ned, men ganske sakte. Vi reknar med å halde på med tiltak og overvaking i mellom 20 og 30 år til for å halde dette under kontroll, seier ho.

Sauebonde Åse Ytri i Jostedalen har hatt radioaktive sauer i 20 år.

- Vi rekna med dette, vi har jo nedforing kvart år, seier ho. 

Atle Steinar Solheim vart overraska med nyheita om at han er ein av fem nominerte
Over 80 barn var samla på Jølstraholmen for å tjuvstarte adventstida med pynting av pepperkakehus.
Å levera lekser på nett er ikkje lett når internett-tilgangen er dårleg. 
Men det ER realiteten for mange skuleelevar i distrikta. 
Skilnadane er store, trass i at bruk av data får ein stadig større plass i skulen.