NRK Meny
Normal

– 1. mai-feiringa står sterkare enn nokon gong

Er du av dei som meiner 1. mai-feiringa er avleggs? Då er det iallfall eit par stader i Sogn og Fjordane at det ikkje stemmer.

1. mai i Høyanger 2007

GOD OPPSLUTNAD: Dette biletet er frå 1. mai-feiringa i Høyanger 2007. Biletet er lånt ut av 1. mai-komiteen i Høyanger.

Foto: LO Ytre Sogn

Det har vore sagt at på industristadene Årdal og Høyanger har 1. mai vore ein større festdag enn 17. mai. Det gjeld kanskje ikkje i 2017, men tradisjonen er framleis sterk. Einar Rysjedal, som sjølv har gått i eit førtital 1. mai-tog, meiner 1. mai enno er på høgde med 17. mai i Høyanger.

Einar Rysjedal

HAR LANG FARTSTID: Einar Rysjedal har gått i 1. mai-tog i rundt 40 år og skal gjere det i år også.

Foto: NRK

– I fjor hadde vi 100-årsjubileum for 1. mai-feiringa her. Mitt inntrykk er at feiringa står sterkare enn nokon gong. Vi har tre tog, eit morgontog, eit barnetog og eit demonstrasjonstog, Vi har veldig stor oppslutnad både i sjølve toget og i tal tilhøyrarar under talen.

– Tydeleg språk og høg røyst

Og i periodar har oppslutnaden om kampdagen 1. mai vore større enn grunnlovsfeiringa i Høyanger. Også 17. mai vart i ein periode brukt til å markere avstand til dei borgarlege.

– På 1920-talet hadde dei alternative 17. mai-feiringar. Arbeidarane hadde si eiga 17. mai-feiring.

Rysjedal ser mange grunnar til at feiringa av 1. mai har halde seg så godt i Høyanger.

– Hovudårsaka er at bygda er dominert av ei stor bedrift som er styrt utanfrå, i periodar frå utlandet. Difor har det vore heilt naudsynt for arbeidarrørsla å ha eit tydeleg språk og ei høg røyst med sterk tale, for å hevde sine interesser mot bedrifta og storsamfunnet.

1. mai i Høyanger 1925?

LANG TRADISJON: Slik såg det ut då dei gjekk i 1. mai-tog i Høyanger på 1920-talet.

Foto: Harald Dale / LO Ytre Sogn

Kom med anleggsarbeidarane

Det var tilreisande anleggsarbeidarar som oppretta dei første fagforeiningane i Høyanger i 1916.

– Desse kom frå veldig sterke kamp- og solidaritetstradisjonar, og desse bar dei med seg inn i fabrikken når dei fekk fast arbeid. Så har kommunistane alltid hatt ei sterk rolle i bygda.

På 1930-talet og 1970-talet var det eigne arrangement for kommunistar og sosialdemokratar, men dei siste åra har dei samla kreftene og markert det dei er samde om.

Og det er attraktivt å vere 1. mai-talar i Høyanger, seier Rysjedal.

– Dei blir glade for å bli spurt, for dei kjenner til våre tradisjonar.

Folkets Hus på Årdalstangen 1. mai 1959

FOLKSAMT: Frå 1. mai-feiringa på Årdalstangen i 1959. Etter toget var det samling i Folkets Hus.

Foto: Verksposten

– På ingen måte avleggs

Og Einar Rysjedal meiner at kampdagen slett ikkje har spelt ut si rolle, heller ikkje på stader der feiringa ikkje har dei sterke tradisjonane som i Årdal og Høyanger.

– Kampdagen er på ingen måte avleggs. Eg trur mange no ser at dei må ta mykje sterkare i for å markere interessene sine, både på arbeidsplassen og mot sentrale styresmakter.

– Den siste regjeringsperioden har vore eit veldig tilbakeslag for både distrikta og fagrørsla, så det er all grunn til å markere 1. mai mykje sterkare. Og det er arrangement i dei fleste kommunane i Sogn og Fjordane.

Sjølv skal Einar Rysjedal som vanleg stille i toget i Høyanger komande måndag.

– Eg skal vere med i flaggborga og bere eit reint og raudt flagg.

Folketoget 1. mai startar i Øvre Årdal. Hovudparola var "Trygg styring".

STOR DAG I ÅRDAL: Frå 1. mai-toget i Øvre Årdal i 2012.

Foto: Steinar Drægni

Kamp for arbeidsmiljølova

Distriktssekretær Nils P. Støyva i LO i Sogn og Fjordane seier at 1. mai blir markert på ulike måtar over heile fylket, og at det er mykje å kjempe for – og mot.

– La oss ta det som har med arbeidsmiljølova å gjere. Lova er svekt dei siste åra, det har det vore demonstrert mot på 16 ulike stader i fylket. Dette er ei sak vi må markere 1. mai, vi må slå ring om arbeidsmiljølova.

– Men kan vi ikkje seie at vi har det godt i arbeidslivet i Norge?

– Vi har utvikla eit velferdssamfunn gjennom arbeidarrørsla og andre, men det er viktig å ta vare på det vi har bygd opp stein for stein, og det må vi markere på 1. mai.

1. mai på Årdalstangen 2013

TRADISJON: Frå 1. mai-feiringa på Årdalstangen i 2013.

Foto: Jonny Asperheim

Støyva meiner og at dagen bør brukast til å slå eit slag for dei som har falle utanom arbeidslivet.

– Arbeidsløysa har auka dei siste åra, det er mange unge, spesielt gutar, som fell utanfor arbeidslivet. Det er ei viktig kampsak å få desse i jobb. Ufriviljug deltid er ei anna sak vi må kjempe mot, det gjeld særleg kvinner i omsorgsarbeid.

Han meiner og at kampen for ei utjamning av nettleiga vil vere ei kampsak mange stader i Sogn og Fjordane.

Nils P. Støyva

– FRAMLEIS MYKJE Å KJEMPE FOR: Distriktssekretær Nils P. Støyva i LO.

Foto: LO
Den nye regjeringa vurderer å kvitte seg med odelslova. Det kjem ikkje på tale, svarer bøndene.
Statens helsetilsyn har avdekka at fire av fem norske kommunar som blei sjekka bryt lova og gir eit for dårleg tilbod til utviklingshemma.
Første i Norge som har vektløfting som valgfag.