NRK Meny
Normal

Rihkkot olmmošvuoigatvuođaid beaivválaččat

Olbmot, geat dáistalit vuoigatvuođaideaset ovddas, goddojit ja olmmošvuoigatvuođat rihkkojuvvojit beaivválaččat. Nu lea dilli Oarje-Saharas odne, ja Norgga fitnodat gal ii beroš Norgga stáhta ávžžuhusain ahte geassádit eret doppe.

Taurostánda

Tauro-sáttogáddi huksejuvvo sádduin maid leat viežžan Oarje-Saharas, fitnodaga bakte mas maiddái Norgga oasusoamasteaddji fitnodat lea mielde.

Foto: Bård Ove Myhr / FRilansfotograf

Lea 40 jagi áigi go Marokko vuollástii Oarje-Sahara maŋŋil go dalá koloniijafápmu, Espánnja, loahpahii koloniijaválddi ja geassádii eret Oarje-Saharas. Ovttastuvvan Našuvnnat adnet Oarje-Sahara Afrihká maŋimus koloniijan. ON-veahka MINURSO lea leamašan vuollástuvvon guovllus jagi 1991 rájes dainna ulbmiliin ahte lágidit álbmotjienasteami Oarje-Sahara iešheanalašvuođa birra, muhto álbmotjienasteapmi ii leat vel čađahuvvon.

Nuoraid áŋggirdeaddjit

Eanas Norgga bellodagaid nuoraidsearvvit leat bidjan návccaid dasa ahte bargat luobahit Marokko Oarje-Sahara vuollásteami. Sii leat buot vejolaš bargovugiiguin ja politihkalaš geainnuid bakte geahččalan bargat dan badjelii ahte bissehit Oarje-Sahara vuollásteami.

Dán jagi álggus ledje 55 ráfiáŋggirdeaddjit Oarje-Saharas juste dainna ulbmiliin ahte fuomášuhttit movt olmmošvuoigatvuođat rihkkojuvvot.

– Min ulbmil dalle lei fuomášuhttut ahte dán guovllu riidu ja olmmošvuoigatvuođaid rihkkun orru oalát vajálduvvamin.

Unge Høyre-leder Tonning Riise

Norgga olgešbellodaga Nuoraid jođiheaddji, Kristian Tonning Riise, lohka lokten Oarje-Sahara dili go leat čoahkkinasttán Norgga Olgoriikaministariin, Børge Brende´n.

Foto: Schrøder, Tor Erik / NTB scanpix

Min mátki ulbmil lei maiddái doarjut Saharawi álbmoga olmmošvuođaáŋggirdeddjiid dáistaleami olmmošvuoigatvuođaid ja iešmearrideami ovddas Oarje-Saharas, muitala Olgešbellodaga nuoraid jođiheaddji, Kristian Tonning Riise.

Oarje-Sahara sáttu

Dat mii dál dáhpáhuvvo doppe lea ahte Gran Canaria sullos leat huksemin goansta sáttofiervvá, vai mátkkošteaddjit geat bohtet luomu ja beaivváža návddašit Gran Canaria mearragáttis lea goarddašanbáiki. Sáddot mat geavahuvvojit sáttofiervvá hukset leat viežžan vuollástuvvon Oarje-Saharas. Ja, dát lea belohahkii «norgga» projeakta, danin go projeavtta duogábealde lea maiddái Norgga fitnodat. Dát fitnodat ovttas nuppi olgoriikkalaš fitnodagain fatnasiin fievrridit sádduid Oarje-Saharas Gran Canaria sullui.

160000 duhát báhtareaddjit

Vest-Sahara

160.000 duhát Oarje-Sahara báhtareaddjit orrot sáttomeahcis tealttáin ja sáttovisttážiin iežaset ruovttogávpoga olggobealde, seammás go Marokko ja eará riikkat rievidit sin luondduvalljodagaid.

Foto: Bård Ove Myhr / Frilansfotograf

106.000 Oarje-Sahara álbmogis leat gártan báhtareaddjin iežaset ruovttuguovllus. Jur olggobealde iežaset ruovttugávpoga, šaddet báhtareaddjit orrut tealttáin ja sáttoviesuin. Seammas sii oidnet ahte Marokko ja eará riikkat vižžet sin luondduvalljodagaid, iige sidjiide báze mihkege.

Eai sáhte biessehit fitnodatdoaimma

Lea riekta ahte Olgoriikkadepartemeanta mieddu norgga fitnodagaid kommersiála doaimma Oarje-Saharas, muhto dát leat dušše ráva, iige juridihkalaš čadni gielddus. Dán vástida Norgga Olgoriikadepoartemeanta, OD, reivve bakte NRK Sápmái, ja čállet ahte sii eai sáhte gal bissehit Norgga fitnodagaid doaimma Oarje-Saharas.

Álbmoga sávaldagaid ja beroštumiid mielde

Olgoriikkadepartemeanta čielga miettaštallan vuolgá das go álbmotriekti nu čielgasit rádje man muddui stáhta (dán oktavuođas, Marokko) mii hálddaša guovlluin main ii leat iešstivrejupmi dahje iešheanalaš riika, sáhttá ávkkástallat dákkár guovllu luondduvalljodagaid. Dakkár doaibma ferte doaimmahuvvot guovllu guoskevaš álbmoga sávaldagaid ja beroštumiid mielde, ja nu ahte ealáhusdoaibma boahtá ávkin dán guovllu álbmogii.

Jus rihkku olmmošvuoigatvuođaid

Leage juste dáid ákkaid vuođul ahte Olgoriikadepartemeanta nu čielgasit mieddu Norgga ealáhusaid čađahit doaimma mii mearkkaša guovllu luondduvalljodagaid ávkkástallama. Jus fitnodagaide lea váttis árvvoštallat man muddui sin fitnodatdoaibma heive álbmoga sávaldagaide ja beroštumiide, dahje ahte rihkku go sin fitnodatdoaibma álbmotrievtti, de lea buorre vuođđu mieddut dakkár ealáhusdoaimma, čállá Olgoriikkadepartemeanta gulahallanossodat.

Olgoriikadepartemeanttas neavva

Norgga fitnodat gal joatká projeavttain vaikko Norgga Olgoriikkadepartemeanta čielgasit ávžžuhan ahte norgga fitnodagat eai čađat gávpedoaimma Oarje-Saharas, juste danin go olmmošvuoigatvuođat nu sakka rihkkojuvvojit.

–Mii gal leat máŋgii lokten ášši go ain leat čoahkkinasttán iežamet bellodaga olgoriikkaministariin, juste danin vai dát ášši galggašii boahtit eanet oidnosii ja vai ášši loktejuvvo alit politihkalaš dássái.

Mu sávaldat lea ahte Marokko vuollásteami loahpahuvvo ja olmmošvuoigatvuođat doahttaluvvojit Oarje-Saharas, dadjá Olgešbellodaga nuoraid jođiheaddji, Kristian Tonning Riise.

Spiehkasta ovddasvástádusas

Norgga fitnodaga Anfi holding beaivválaš jođiheaddji, Ragnar Lyng hilgu ahte sis lea ovddasvástádus das mii Oarje-Saharas dáhpáhuvva.

–Mii dušše oamastit ossosiid Espánnja fitnodagas mii doaibmá Oarje-Saharas ja Gran Canarias, ja mis ii leat makkárge váikkuhanvejolašvuohta, dadjá Ragnar Lyng.

Eurohpákommišuvnda lea duššindahkan gávpešiehtadusa gaskal EO ja Marokko danin go Oarje-Sahara ii leat čuldojuvvon eret Marokko vuollásteamis.