NRK Meny
Normal

Guvttiin filmmain Hollywoodii

Sápmelaš dáiddár Gjert Rognli lea guvttiin filmmain beassan stuorra filbmariemuide Ámerihkás, maid National Geographic lágida.

Gjert Rognli lea guvttiin filmmaidisguin beassan stuorra filbmariemuide.
Foto: Gjert Rognli

- Stuorra gudni munnje, lohká dáiddár Gjert Rognli Árdna - sámi kulturmágasiidnii.

Hollywoodii

Sápmelaš dáiddár Gjert Rognli lea guvttiin filmmain beassan "All Roads Filmfestival" nammasaš filbmariemuide Ámerihkás. Riemuid lágida National Geaographic ja filmmat čájehuvvojit Hollywoodas Los Angelesas, Washingtonas ja Santa Fe gávpogis dán mánu loahpas ja boahtte mánu álggus.

- Sámi kultuvrii mearkkaša olu dán láhkái čalmmustahttot olgoriikkain, muhto diehttelasat lea sutnje maid stuorra gudni, deattuha Gjert Rognli.

- Mu bargu dohkkehuvvon

Gjert Rognli lohká ahte son dáinna dovdá ahte su bargu filmmaiguin lea dohkkehuvvon.

- Munnje lea maid stuorra gudni leat mielde National Geographic filbmaprográmmas, mas eamiálbmotfilmmat čájehuvvojit. Mun almmatge in vel dieđe makkár vejolašvuođaid mu oassálastin dáidda filbmariemuide rahpá. Dan ferte oaidnit easkka go mu filmmat "And the mountains are the same" (Várit leat seammát) ja "Behind the silverwidhts"  (Silbaduoddariid duohkin) leat čájehuvvon Ámerihkás", čilge Rognli.

Ii navdde vuoitit bálkkašumi

National Geographic juohká sihke feara makkár bálkkašumiid ja maiddái ekonomalaš doarjaga filbmadahkkiide, geat čájehit erenoamáš stuorra vitmatvuođa. Gjert Rognli ii duostta gal vuos doaivut makkár bálkkašumi vuoitit. Dálá dilis son lea jo hirbmat duhtavaš dainna go National Geographic lea fuollan sus guokte filmma, ja iige dušše ovtta. - Áigi han ferte čájehit mii dasto dáhpáhuvvá, árvala Rognli.

"Behind the silverwidhts" rámiduvvui maid Sámi filbmariemuin Guovdageainnus ja dasto leat Sámiid Vuorká-Dávvirat Kárášjogas oastán dan iežaset čoakkáldahkii.

Dát filbma áiggis maŋŋá eváhku. Dallehan duiskalaččat ledje boaldán olles Finnmárkku ja viidis guvlluid gitta Olmmáivággái, gos Gjert Rognli lea eret. Dán maŋŋá huksegohte ássit fas servodaga ja sis ledje sihke vuordámušat ja illu. Dasto lea Norgga stáhta heaittihan sihke guolástusa ja šibitdáluid ja olles servodagat lea guorranan ja dálut, návsttut ja dien diekkárat leat mieskagoahtán. Ja giettit leat vesáluvvan. Filbma čájeha man láhkái mearrasámi kultuvra ohpihii lea áitojuvvon. Dán vuoro ii leat soahti, muhto eretfárren mii lea vašálaš.

- Čuohcá dovdduide

- Ollugat leat maid muinna váldán oktavuođa maŋŋágo leat geahččan filmma ja muitalan ahte filbma čuohcá garrasit sin dovdduide, muitala Rognli.

"Behind the silverwidhts" lea vuoiŋŋalaš mátki jápmiidmáilbmái. Filmmas šamána, gii sáhttá leat sihke nissonolmmoš ja almmáiolmmoš, váldá gehččiid mielde mátkái. Dalle jerrojuvvo jápmiin, ahte maid mii olbmot galggašeimmet oaffaruššat vai beassat friija. Duogáš dán muitalussii lea ahte 1600-1700 vuođđologus bohte olgoriikkalaš ja dáža sárdnealbmát Sápmái dahkat sámiid kristtalažžan. Sii geavahedje garra vugiid joksat mihttomeriideaset. Ja filbma lea oaffarluođi birra, maid sápmelaččat doaimmahedje dan áiggis ovdalgo sárdnealbmát boahtigohte dahkat Davve-Norgga eamiálbmoga kristtalažžan.

Dát filbma čájehuvvui Riddu Riđu riemuin Olmmáivákkis dán gease, ja máŋggas bohte čieručalmmiid Gjert Rognli lusa maŋŋágo filbma lei čájehuvvon. Sii muitaledje man garrasit filbma čuozai sin dovdduide.