– Livččii nana váivi jus presideanta ii áddehalašii mu bártniin

Jan Ivvár Smuk guldalii Sámedikki vuosttas presideantta dárkilit. Ja dalle 33-jahkásaš várjjagaš nuppástuhtii oainnus.

Les på norsk.

Jan Ivvár Smuk ja su bárdni Dávvet.

SÁMEGIELAT: Olgešbellodaga Jan Ivvár Smuk ja su bárdni Dávvet.

Foto: EILIF ASLAKSEN / NRK

– Mun jurddašin ná; maid jus mu bárdni, geas lea sámegiella ruovttugiellan, hállá sámediggepresidentii iežas gielain, ja sámediggepresideanta ii ádde?

– Dat livččii munnje nana váivi, Smuk dadjá NRK:i.

Son lea Olgešbellodaga Nuortaguovllu válgabiirre nubbin evttohas, ja vástidii «ii» gažaldahkii ahte galgá go sámediggepresideanta máhttit hállat sámegiela.

Guorahallamis maid NRK čađahii gieskat, vástidedje measta 70 proseantta seammaláhkai go Smuk. Badjelaš 30 proseantta dadje fas «juo». Golbma bajimuš evttohasa guđege sámediggeválgalisttus ledje mielde guorahallamis.

Ole Henrik Magga

VUOSTTAS PRESIDEANTA: Ole Henrik Magga mielas ferte sámediggepresideanta leat gielalaš ovdagovva maid.

Foto: EILIF ASLAKSEN / NRK

Ovddeš presideanta Ole Henrik Magga mielas lei váivi gullat guorahallama bohtosa. Su mielas galggašii presideanta leat maiddái gielalaš ovdagovvan.

– Doaivumis go ožžot eambbo vásáhusaid, de oidnet dan ahte man bahá dat livččii ahte sámi orgána ieš ii ane sámegiela árvvus. De gal lea bahá oba nagodit jáhkkit ge ahte leago boahtteáigi sámegielas, dajai Magga NRK:i.

Cealkámuš bijai Jan Ivvár Smuka smiehttat ođđasit.

– Ole Henrik Magga lea leamašan munnje ovdagovvan mánnávuođa rájes, dadjá Smuk.

Ii háliidan geange hilgut

– Mu jurdda lei ahte in háliidan geange hilgut. Dát lea váttis ášši dáruiduhttima geažil, ja olu olbmot leat massán giela. Ja lea leamašan olu heahpatvuohta sámegiela hárrái, Smuk čilge.

Presideantta giellagelbbolašvuođa birra šattai olu debáhtta NRK:s, muhto erenoamážit sosiála mediain. Dát váikkuhii maid Jan Ivvár Smukii.

– Lohken áŋgirit dan maid Ole Henrik Magga čálii. Ja loahpas fertejin dadjat ahte lean suinna ovtta oaivilis.

– Nu mo Magga lohká, de šaddá veahá unohas go mii gáibidat ahte reasta servvodat galgá vuhtiiváldit min giela, ja de ii galgga sámediggenjunušolmmoš dan váldit vuhtii, Smuk dadjá.

Jan Ivvár Smuk

EVTTOHAS: Jan Ivvár Smuk lea Olgešbellodaga nubbinevttohas Sámediggái.

Foto: EILIF ASLAKSEN / NRK

Olgeš-politihkkár deattuha maid ahte presideanta lea sámi njunušolmmoš guhte oidno ja dihtto stuorra servvodagas.

Muhto makkár gielalaš ovdagovva presideanta maid galggašii leat, lei sutnje buot deaŧaleamos.

NRK forklarer

Manne nu bávččaga go lea sáhka sámegiela máhtu birra?

Ovdal 1850 lei sápmelaččaid eatnigiella sámegiella. Olu guovlluin ledje sápmelaččat eanetlogus

Loahpageahčen 1800-logu čuožžilii našunáladovdu Norggas. Daddjui ahte buohkat Norggas galge leat “buorit norgalaččat”

Dáruiduhttinpolitihkka čuozai garrasit sápmelaččaide.

Sámegiella gildojuvvui.

Oahpaheaddjit geat ožžo eanemus mánáid dárustit, bálkkašuvvoje.

Sápmelaččaid gohčodedje jallan.

Máŋggas čiegadedje iežaset sámi duogáža.

Sámegiella lea dál áitojuvvon giella, maŋŋel 150 jagi dáruiduhttima.

Ollugat moraštit go masse sámegiela.

Ollugat dovdet ahte earát eai ane sin sápmelažžan go eai máhte sámegiela.

Danin nu bávččaga go lea sáhka sámegiela máhtolašvuođas.

Oahpahallamin sámegiela

– Dien birra in oppage leat jurddašan, vástida Tom Sottinen (42).

NRK jearrá sus mo su mielas livččii jus mat sámegielat mánná vikkašii hállat presideanttain sámegiela, ja de eaba áddehala.

– Diet lea váttis gažaldat, dadjá.

Sottinen lea son guhte jođiha sámediggedievasčoahkkimiid, ja lea ollesáiggepolitihkkár.

NRK-guorahallamis vástidii son ge «ii» dasa ahte galgá go presideanta máhttit sámegiela.

– Oaivvildan ain ahte ii sáhte gáibidit dan. Muhto berre leat nu ahte buohkat geat besset Sámediggái, ožžot fálaldaga oahppat, Sottinen dadjá.

Son ávkkástallá aiddo dán fálaldaga ja lea oahpahallamin sámegiela. Eai leat gal galle sámediggeáirasa, geat dahket dan seammá vaikko Sámediggi máksá neahttakurssa.

Tom Sottinen

NJUNUŠ: Oktan jođihangottiin, gohčču Tom Sottinen áirasiid čoahkkimiide, ja ráhkada maid áššelisttu. 42-jahkásaš almmái gii lea bajásšaddan Deanus, ássá Čáhcesullos.

Foto: EILIF ASLAKSEN / NRK

Tom Sottinen doaivu ahte ieš oahppá sámegiela nu bures ahte sáhttá sihke mánáidisguin ja Sámedikkis hállat.

– Jus ieš livččet vuolgit presideantaevttohassan, ledjet go vuos oahppat sámegiela?

– In. Deháleamos lea ahte lea albma áŋgiruššan sámi servvodaga hárrái.

Čoahkkinjođiheaddji dadjá seammás ahte ávžžuhivččii presideantta oahppagoahtit sámegiela.

– In hirpmástuva jus Sámediggái válljejuvvo dárogielat presideanta. Fertet muitit ahte stuorra oassi sápmelaččain eai máhte giela, Sottinen dadjá.

Go juohká evttohasaid vástádusaid bellodagaid dássái, de lea govva ná: