Malene (21) guđii gávpoteallima vai oahppá gávtti goarrut

Son hirpmahuvai go fuobmái ahte ii leat makkárge doarjja árgabeaive-duojáriidda.

Malene Johnskareng Erke

HÁLIIDA OAHPPAT DUDDJOT: Malene Johnskareng Erke lea goaski luhtte Kárášjogas oahppame duddjot.

Foto: Kila Anti / Ávvir

Malene Johnskareng Erke (21) lea bajásšaddan Girkonjárggas, ja mánnán ii beassan skuvllas iige ruovttus oahppat sámi duoji. Dáinna son dál háliida dahkat juoidá.

Dan dihte celkkii eret barggu ja orrunsaji Tromssas ja fárrii Kárášjohkii goaski lusa vai oahppá duddjot.

– Mus ii leat leamaš nu olu duodji mu birra, lea dušše goaski gii lea leamaš dat gii lea duddjon min bearrašis.

Go son rávásnuvai eambbo de imaštii manne sin bearrašis eai leat eambbosat geat duddjojit.

–Mun dovddan dál ahte dáinna ferte bargat juoidá, eai leat nu olu nuorat geat máhttet duddjot, lohká Malene.

Dan rájes go fárrii Kárášjohkii čakčat de lea Malene hahppehan oahppat gávtti goarrut ja liinni riessat. Nubbi lávki livččii čuoldit oahppat.

– Dál lea measta dušše dat buolva geat leat guhttalot jahkásaččat ja boarráseappot geat dán máhttet.Giehtaduodji lea measta jávkamin, buot ráhkaduvvo mášiinnaiguin, dadjá son.

Evttohit duodjeguovddážiid ásahit

Muhto ii buohkain leat goaski dahje eará lagas olmmoš geas sáhttá oahppat duddjot.

–Stuora oassi sámi álbmogis ii leat bajásšaddan sámi dujiin ruovttus ja eai leat beassan dan oahppat skuvllas, lohká Harrieth Aira.

Museajådediddje Harrieth Aira la riek ávon gå Arkijvvadåjmadahka ja Sáme vuorkká galggi nåvgå digitaliserit sáme musea ja kultuvrraásadusá arkijvajt.

BARGOJOAVKU: Harrieth Aira blea museajođiheaddji Árran julevsámi guovddážis ja lea leamaš mielde bargojoavkkus mii lea evttohan mot sámi árbevirolaš máhtu galggašii hálddašit.

Foto: Elena Junie Paulsen / NRK

Aira lea leamaš mielde bargojoavkkus mii lea Sámediggái aitto geigen ráportta mas leat geahččan mot sámi árbevirolaš máhtu, nugo duoji, galgá fievrredit boahtte áigái.

Sii evttohit ahte Sámediggi galggašii ásahit duodjeguovddážiid, seamma vuogi mielde go leat ásahan giellaguovddážiid.

– Mii oaidnit ahte erenoamážit guovlluin gos sámit leat unnitlogus ahte lea stuora dárbu oažžut dieđu duoji birra. Sosiála median jearahallat olbmot dieđuid nugo gávttiid birra, mot galgá goarrut jnv, dadjá Aira.

Son lea maid vásihan ahte sámi ásahusat ožžot olu gažaldagaid sámi duoji birra olbmuin geat eai leat oahppan dán ruovttus.

Eaŋkilolbmuid duohken oahpahit duoji

Dássážii lea Sámediggi vuoruhan doarjagiid ja prošeavttaid sidjiide geat háliidit duoji atnit ealáhussan, muhto duodji ii leat dušše ealáhus. Dat lea dehálaš kulturárbeguoddi maid, oaivvilda bargojoavku.

– Dál lea áigi loktet sámi duoji politihkalaččat ja sihkkarastit ruhtadeami dása, lohká Aira.

Su mielas ii leat riekta nu mot dat kulturárbi dál hálddašuvvo.

– Nugo dáppe julevsámi ja bihtánsámi guovllus, de lea eaŋkil olbmuid ja smávva priváhta servviid duohken gozihit dán kulturárbbi ja oahpahit álbmogii sámi duoji, erenoamážit dat mii guoská gáktái ja árbevirolaš biktasiidda, dadjá Aira.

Ohcala ruhtadoarjagiid

Malene mielas lea hui buorre go dál evttohit duodjeguovddážiid ásahit, muhto son ohcala maid doarjjaortnegiid vai beasašii olles áiggi duddjot.

– Livčče hui ollugat geat háliidivčče oahppat duddjot. Goaski doallá kurssaid, ja doppe leat álo olu oasseváldit. Muhto ii leat dušše luoitit buot ja álgit duddjot, dus ferte áigi ja ruhta, lohká Malene.

Go son fárrii Kárášjohkii oahppat duddjot, de jáhkii ahte gávdnojit doarjjaortnegat vai beassá olles áiggi duddjot goaskki luhtte, muhto nu ii lean.

Dan dihte fertii ohcat barggu vai birge ruđalaččat. Duoji ii olle dál eará go friddja áiggis oahppat.

– Dat lea dieđusge hui váivi, go ledjen áigon bidjat buot mu áiggi duddjomii, lohká Malene.

Ii lohpit vuos maidege

Sámediggi i leat vel gieđahallan bargojoavkku raportta, muhto sámediggeráđđelahttu Hans Ole Eira mielas orro buorre jurdda ásahit duodjeguovddážiid.

Hans Ole Eira

DOARJAGAT DUŠŠE ÁMMAT DUOJÁRIIDDA: Sámediggeráđđi Hans Ole Eira ballá giehta duoji jávkat go Sámdikkis dál leat doarjagat dušše ámmat duojáriidda.

Foto: Kenneth Hætta

– Duojárat unnot ja boarásnuvvat, nu ahte lea dárbu juoidá dahkat nu ahte duodji ii noga áibbas, lohká Eira.

Son duođašta ahte dál lea Sámedikki duodjedoarjagat heivehuvvon sidjiide geain lea duodji ealáhussan.

– Dađibahábut lea dál nu, lea buorre go bargojoavku čalmmustahttá dán. Jus eai leat šat dakkár duojárat mat duddjojit duddjoma dihte, eaige vuovdima dihte, de gal áibbas nohka dat árbevierru, ballá Eira.

Loga eanet NRK Sámi neahttasiiddus.