Luohti dego buktá áhči fas ruovttoluotta

Dassá lea jahki go su áhčči eretvádjolii. Dál son almmuha luođi mainna iežas jeđđeda go váillaheapmi šaddá stuoris.

Mikkel Mathis Hætta ser tankefullt utover gårdsplassen.

LOSSA MORAŠ: Mihkkál Máhtte lea geavahan áhči luođi jeđđehussan alccas.

Foto: Johan Mathis Gaup / Johan Mathis Gaup

Badjelaš jahki lea golihan dan rájes go Mihkkal Máhtte Hætta (36) vuoddjái ealu lusa ja orui doppe máŋga mánu. Áibbas okto.

Mihkkal Máhtte lei aitto báhcán áhči haga.

– Gal dat lei lossa áigi. Sus dorggiida jietna go muittaša dan áiggi maŋŋel go áhčči, Máhte Mihkkal, vádjolii.

Mikkel Mathis Hætta sitter på sin avdøde fars gyngestol, mens han ser på bildet av han.

MUITTAŠA: Mihkkal Máhtte dávjá čohkkeda áhččerohki sugadanstullui ja geahčada govaid.

Foto: Johan Mathis Gaup / Johan Mathis Gaup

Áhččerohkki ihtá oidnosii

Mihkkal Máhtte lea juoigalas ja máhttá ollu luđiid, lihkká lea áhččerohki luohti okta dain mat boktet eanemus dovdduid.

– Justte dát luohti lea munnje nu máilmmi erenoamáš. Buktá nu ollu buriid dovdduid, ja orru dego áhčči livččii mu luhtte go juoiggan, čilge son.

Mikkel Mathis Hætta

VÁILLAHEAPMI: Ealu luhtte son dávjá rohtteha áhččerohki.

Luohti vuolgá johtui juohke háve go váillaheapmi šaddá stuoris. Leige maid áhččerohkki, gii oahpahii sutnje dán luođi, ja ollu eará luđiid, muitala son NRK Sápmái.

– Son lávii nu liikot go su rohttehan. Orun dál ain dego oaidnime áhči mojohallame go su juoiggastan, muitala Mihkkal Máhtte.

Ii dušše moraš

Ii leat dušše moraš mii galggašii vuhttot luođis.

– Háliidan maid muittašit man movttet ja buoremielas son álo lei, čilge juoigi.

Mikkel Mathis Hætta med sin avdøde far.

ÁHČČI BÁRTNIINIS: Máhte Mihkkalrohkki ja Máhte Mihkkala Mihkkal Máhtte bálddalagaid boazobarggus.

Foto: Privat

Mihkkal Máhtte ii dárbbaš jurddašanáiggi go jerro maid su áhčči lei lohkat jus son lei gullat ahte lea almmuhan su luođi.

– Jáhkán son livččii leamašan hui rámis, mojohallá son.

Sámis gávdnojit máŋggalágan juoiganmállet. Mihkkal Máhtte lea geahččalan juoigat justte nu movt áhčči lávii ieš juoiggadit.

Hástaleaddji bargu

Buvttadeaddji Bernt Mikkel Haglund dovdá giitevašvuođa go beassá bargat musihkain ja luđiiguin, main lea erenoamáš mearkkašupmi juoigái.

– Lea stuora gudni, lohká Haglund.

Bernt Mikkel Haglund blander på mesterlig vis tradisjonell joik med et mer moderne lydbilde i albumet Čuvge Munnje.

FERTEN VUOS GULLAT LUOĐI: - Mun ferten gullat vuos dan luođi ovdalgo dieđán sáhtán go ráhkadit dasa musihka, muitala buvttadeaddji Bernt Mikkel Haglund.

Foto: Privat

Haglunda mielas lea miellagiddevaš, muhto maiddái hui hástaleaddji bidjat luohtái musihka.

– Luođis ii olmmoš jurddaš ritmma birra. Das lea melodiija, muhto eai dasa leat biddjon makkárge njuolggadusat movt dat galggašii mannat, čilge Haglund.

Viidáseappot čilge Haglund ahte son álo ferte gullat luođi ovdalgo plánegoahtá dan musihka.

– Eai leat buot juoigit maidda sáhtán ráhkadit musihka, muitala son.

Áhčči guđii erenoamáš árbbi

Mikkel Mathis Hætta kaster lasso. Han er en av Sápmis beste lassokastere.

SUOHPANGIEHTA: Mihkkal Máhtte lea vuoitán oallut njoarostangilvvuid. Suohpangieđa lohka áhččerohkis árben.

Foto: Johan Mathis Gaup / Johan Mathis Gaup

Mihkkal Máhtte Hætta muitala ahte áhččerohkki lei áŋgiris juoigi ieš, ja lea bádden ollu luđiid kaseahtaide.

– In leat vuos geargan buot guldalit, muitala Mihkkal Máhtte.

Áhččerohki luohti lea dat nubbi luohti maid son lea almmuhan.

«Máhte Mihkkal - Spižágielas»

Luođi namma lea Máhte Mihkkal - Spižágielas.

Spižágielas lea erenoamáš báiki gosa ealu luoitá maŋŋel go gárddis leat geargan.

Avdøde Mikkel Aslak M. Hætta i finstasen

JUOIGALAS: Máhte Mihkkalrohkki lávii ieš maid juoiggadit iežas ja dajahallat dan Spižágiellasa.

Foto: Privat

– Dán giellasa lávii áhččerohkki ieš dajahallat, danne lea dat maid luođi namma, čilgesta Mihkkal Máhtte.

– Luohti lea dearvvašlaš

Dutki Norgga árktalaš Universitehtas, Soile Päivikki Hämäläinen, lea dutkan luođi ja dan mearkkašumi.

Soile Päivikki Hämäläinen, forsker, Norges arktiske Universitet.

CÁHKKEHA ČUOVGGA: Dutki, Soile Päivikki Hämäläinen, muitala ahte muhtumat čilgejit ahte lea dego čuovga mii cáhkkehuvvo olbmuin geat gullet luođi.

Foto: Norges arktiske universitet

Hämäläinen duođašta ahte olbmot vásihit luođi bokte dovdat oktavuođa sihke máttuiguin, báikkiiguin ja dan maid juoiget. Danne vásihuvvo luohti dego stuora jeđđehussan losses diliin.

Buot olbmot dárbbašit gieđahallat iežaset dovdduid, muđui šaddet dovddut stuora noađđin.

– Min dutkamuš čájeha ahte luohti lea buorre dearvvašvuhtii, danne go dainna gieđahalat buot lágan dovdduid, muitala dutki Hämäläinen.

Fargga bohtet eanet

Áhččerohki luohti lea dat nubbi luohti maid Mihkkal Máhtte Hætta lea almmuhan.

Vaikko álggos ii áiggo muitalit geaid luđiid vel áigu almmuhit, de ii goitge máša.

Mikkrl Mathis Hætta i finstatsen.

GUHKÁ HÁLIIDAN: Mihkkal Máhtte lei guhká háliidan almmuhit luđiid, muhto ii arvan ovdalgo gieskat. Dál gal áigu joatkit.

Foto: Privat

– Lean bádden máŋga luođi juo. Sáhtán muitalit ahte eatni luohti goit boahtá, dadjala son.

Mihkkal Máhtte ii loga nu válljet geaid juoigá, muhto dán rádjái leat leamašan olbmot geain lea stuora mearkkašupmi sutnje. Ovdalaččas lea almmuhan iežas bártnáža luođi, Mihkkal Ante:

Ođđa Sámi musihka

Dihtet go ahte Sámi artisttat almmuhit ođđa musihka juohke vahkku?

Dáppe gulat daid ođđaseamos almmuhemiid: NRK URBI - New Music Sápmi