NRK Meny
Normal

Lossat leat lihkolaš sosiála mediain

Nuorat dovdet ahte sidjiide leat hui stuora vuordámušat ja gáibádus ahte lihkostuvvat, muhto sii leat čeahpit váldit oktavuođa go dárbbašat veahkki, lohká gielddapsykologa.

Skreendump Facebook
Foto: Hannah Noste / NRK

– Nuoraide leat hirbmat stuora vuordámušat. Dat dagaha ahte sis šaddá streassadovdu. Dasa lassin galgá nuorra lea čáppat, galgá leat seaggi, biktasiin galget leat earenoamáš mearkkat, skuvllas galgá leat čeahppi ja nu ain. Nuorra galggašii maid hárjehallat ollu ja šaddat gievra. Dát gáibádusat ja vuordámušat dat leat nuoraide, ahte nuorra ferte lihkostuvvat, lohká Anne Lene Turi, guhte lea gielddapsykologa.

Dutkamušat mat leat dahkkon Norggas čájehit juste dán, ahte nuoraide lea lossat dovdat dáid vuordámušaid ja gáibádusaid. Turi namuha ovdamearkan dan ahte nuorat lohket váivin oaidnit dan maid earát almmuhit Facebookas ja Instagramas. Doppe buohkat leat nu lihkolaččat, ja sis orru nu somás eallin.

– Muhto olmmoš han vállje ieš maid almmuha sosiála mediain. It don bija govaid dohko go bearaš lea diggome, dahje go leat hui heajos mielas. Sosiála mediain han almmuha dan mii manná bures, lohká Turi.

Anne Lene Turi.

Anne Lene Turi, gielddapsykologa.

Foto: NRK

Válljejit mo ovdanbuktet iežaset

Sosiála media govat ja stáhtusat leat dávjá feasttain, go bearaš lea čoahkkanan dahje eará suohtas doaluin.

– Diekkáriid mii bidjat sosiála mediaide, muhto dat ii mearkkaš ahte mii leat lihkolaččat. Juohkehaččas leat heajos beaivvit. Ja jus dakkár heajos beaivvis geahččá maid earát almmuhit, de orru sin eallin nu ollu buoret go iežas. Juste dalle galgá muitit ahte olbmot almmuhit dušše daid lihkolaš bottuid nehttii, lohká Turi.

Maiddái beakkán olbmot geavahit sosiála mediaid ja eará mediaid go galget boahtit oidnosii.

- Dan maid mii oaidnit mediain ja sosiála mediain lea mo olbmot leat válljen ovdanbuktit iežaset. Dat ii leat nu ahte dat alo lea duohtavuohta, deattuha Turi.

Nuorat váldet oktavuođa

Go leat ná garra vuordámušat nuoraide, de sáhttá dagahit ahte sis šaddá lossamiella.

– Mun vásihan ahte nuorat eai bala váldimis oktavuođa. Orru baicca ahte rávisolbmuide lea dat mihá vearrát. Sii jáhkket ahte olbmos fertejit leat hui stuorra váttisvuođat ovdal go sáhttá ohcat veahki. – Nuorat dustet váldit oktavuođa, lohká Turi

Nuorat eai álo dieđe geainna sáhttet váldit oktavuođa. Sii gal sáhttet hállat sihke dearvvašvuođadivššáriin dahje singuin geat barget PPT:s.

- Jus nuorat dárbbašit hállát, de lea máŋga vejolašvuođa. Dearvvašvuođadivššár gávdno eanaš joatkkaskuvllain ja nuoraidskuvllain, PP bálvalus gávdno juohke suohkanis. Ja doavttir sáhttá ges veahkkin diŋgot diimmu psykologa lusa.

Nieiddat čeahpit ohcat veahki

Psykologa Anne Lene Turi muitala maiddái ahte nieiddat leat čeahpit váldit oktavuođa, ja jearrat veahki go sis lea lossa dovdu, váikko leat gal gánddat doppe maid. Dat ii mearkkaš ahte nieiddain lea dávjjit lossamiella go gánddain.

– Nieiddain lea dakkár jurddašeapmi ahte sin mielas ii leat nu váttis ohcat veahki. Gánddaide lea dat varra vearrát dahkat. Nieiddat hállet eanet nubbi nuppiin, ja dalle lea maid várra álkit ohcat veahkki fágaolbmos, lohká Turi.

vuordámušat ja lihkostuvvon preassa