Hopp til innhold

No aukar nettleiga – nokon stader så mykje som 27 prosent

Skyhøge straumprisar har prega året. Frå nyttår set fleire nettselskap opp nettleiga, men Noregs største står på staden kvil.

Jessheim

Kraftleidningar i Jessheim-området. Det er nettselskapa i Noreg som byggjer kraftleidningar ut til bedrifter og bustader.

Foto: Marius Helge Larsen / NTB

– Det er ikkje noko hyggjeleg beskjed å gi i jula.

Det seier Frode Dorp i nettselskapet Linea. Dei held til på Helgeland i Nordland.

Frå 1. januar må kundane forvente ein auke i nettleiga på 27 prosent.

– Det har vore ei kraftig prisstigning i samfunnet og ein renteauke, seier han.

I tillegg har inntektsrammene til nettselskapa auka.

Inntektsramma avgjer kor mykje nettselskapa kan krevje betalt av kundane sine. Tanken bak ei slik løysing er at styresmaktene skal kunne kontrollere at prisane ikkje blir for høge.

For neste år er ramma auka med 9 milliardar kroner.

Statnett tek mesteparten av rekninga, men norske straumkundar må likevel ut med til saman 2 milliardar kroner meir i nettleige for å dekkje den auka inntektsramma.

Og det er nettselskapa sjølv som avgjer kor mykje vi skal betale i nettleige, forklarer seniorrådgivar Velaug Amalie Mook i NVE til NRK.

Men selskapa kan ikkje gjere heilt som dei vil.

Øvre Forsland kraftverk, Leirfjord kommune

Øvre Forsland kraftverk blir drifta av Helgeland Kraft. Deira nettselskap Linea set opp nettleiga med 27 prosent frå nyttår.

Foto: Helgeland Kraft AS

RME kontrollerer at inntekta nettselskapa hentar inn gjennom nettleiga ikkje er høgare enn det nettselskapet har lov til å ta seg betalt frå kundane sine, seier Mook.

For nettselskapet Linea på Helgeland betyr auken i inntektsramma at dei kan hente inn 94 millionar kroner meir enn det dei i utgangspunktet hadde planlagt.

Derfor set dei no opp prisane.

– Så snart at det kjem signal på at vi kan setje ned nettleiga, så vil vi gjere det. Vi gjer ei vurdering fire gonger i året på korleis vi ligg an i forhold til budsjettet, seier Dorp.

Litt lenger nord for Helgeland er det Arva som er nettselskapet.

Også her har dei informert kundane om ein auke i nettleiga.

NRK forklarer

Kva er nettleige?

Hva er nettleie?

Strømrekninga di består av tre element:

  • Straumleveranse
  • Nettleige
  • Offentlege avgiftar

Kostbart

Mens det er veldig dyrt å byggje ut straumnettet, kostar det lite å bruke det.

Monopol

Derfor er det ikkje lønsamt å ha fleire nett i same område.

Det betyr at nettselskapa har monopol på kundane der dei held til.

Selskapa blir regulert

For å hindre at nettselskapa utnyttar monopolet og sett opp prisane, blir dei regulert av myndigheitane.

Dette blir gjort av Norges vassdrags- og energidirektorat (NVE) og underavdelinga RME - Reguleringsmyndigheten for energi.

Målet er å sikre best moleg straumnett til lågast mogleg pris for kundane.

Nettap

Men nettleiga skal også dekke inn ein annan kostnad: nettap.

Når ein sender straum gjennom kraftnettet vil noko av straumen forsvinne på vegen.

Kor mykje som forsvinn avhenger av fleire faktorar.

Dette betyr at nettselskapa må kjøpe inn straumen som «manglar» hos kunden.

Slik fungerar det

Det må dei kjøpe i spotprismarknaden. Når prisen er høg, blir ekstrarekninga for nettselskapa óg høg.

Då kan dei ta inn det tapte gjennom å auke nettleiga.

Derfor kan straumprisen der du bur også påvirke nettleiga.

Noregs største aukar ikkje

Auka renter og dyrare materiell får noko skulda.

– I tillegg opplever vi i regionen vår ein lågare kundevekst enn for landet elles, som betyr færre å fordele kostnadene på, seier Hege Villumstad, seksjonsleiar i kundeservice til NRK.

Men det er ikkje alle som planlegg auke.

Elvia er Noregs største nettselskap. Dei leverer straum til rundt 2 millionar menneske i Innlandet, Oslo og Viken.

– Løpande utbetaling av flaskehalsinntekter til nettselskapa gjer at vi unngår å setje opp nettleiga, forklarer kommunikasjonsrådgivar Vegar Stokset.

Men det er ikkje alle nettselskapa som får ein del av flaskehalsinntektene i 2023.

Tre over strømlinje i skogen.

Nettselskapet Elvia er Noregs største og har rundt i underkant av 1 million kundar i landet.

Foto: Elvia

Rekordhøge inntekter

Men kva er eigentleg flaskehalsinntekter?

Når ein overfører straum frå eit billig prisområde til eit område med høgare pris – eksempelvis frå Nord-Noreg til Sør-Noreg, blir det ein differanse i prisen.

Dette gjeld også for utlandet, dersom Noreg anten importerer eller eksporterer straum.

Denne prisdifferansen er det Statnett som får.

I 2021 tente dei 5,3 milliardar kroner på den måten.

Et ærlig forsøk på å forklare strømprisene så kort og enkelt som mulig.

Eit ærleg forsøk på å forklare straumprisane så kort og enkelt som mogleg.

Men etter straumkrisa i Europa i år, har Statnett hatt rekordhøge inntekter. Fram til september i år utgjorde flaskehalsinntektene 11,5 milliardar kroner.

Samtidig har Statnett ei grense for kor mykje dei kan tene. Derfor blir flaskehalsinntektene ført tilbake tilbake til nettselskapa, som igjen skal redusere nettleiga for forbrukarane.

Tidlegare har desse inntektene vorte overførte til nettselskapa over ein lengre periode.

Les også: Noreg kan produsere nok straum til seg sjølv – har likevel kablar til utlandet

North Sea Link
North Sea Link

Men i november gjorde regjeringa endringar i korleis desse pengane skal bli fordelt. Målet var at selskap i område med høg straumpris skulle unngå å auke nettleiga.

Men desse inntektene får ikkje nettselskapa i nord, seier Dorp i Linea.

– No har Statnett fått ei stor flaskehalsinntekt som mange av nettselskapa i sør fått på grunn av høge prisar. Det har ikkje vi i nord fått noko nytte av, seier han.

Les også: Meløy Energi selger 4.000 kunder – nå har de kun kunder de ikke vil ha

Meløy Energi
Meløy Energi

Les også: Strømsjef advarer kundene mot egen fastprisavtale: – 70 øre er ikke et godt tilbud

Mosjøen
Mosjøen