Mikkel (9) er den einaste nynorskeleven i Nordland

Nynorsk er snart heilt borte frå grunnskulen i Nordland. På 20 år har talet på elevar med nynorsk som hovudmål gått ned frå 450 til ein elev dette skuleåret. – Litt dumt, meiner Mikkel Landro.

Mikkel (9) er den eneste nynorskeleven i Nordland. Nynorsk er snart helt borte fra grunnskolen i Nordland. På 20 år har tallet på elever med nynorsk som hovedmål gått ned fra 450 til en elev dette skoleåret.

Folkeeventyr er tema når tredje og fjerde trinn har norsktime ved Digermulen skole i Lofoten. Alle har same bøker bortsett frå ni år gamle Mikkel Landro.

Mens nynorsken har styrka seg på Vestlandet, har talet på nynorskelevar i Nord-Noreg og Trøndelagsfylka gått ned frå nesten 1.200 i 1996 til 15 elevar i år. For 20 år sidan fekk nærmare 450 elevar i grunnskulen i Nordland all undervisning på nynorsk. No er det berre ein elev igjen.

– Det er litt rart at det er berre eg. Litt dumt eigentleg, seier Mikkel Landro (9).

I fjor flytta han til Digermulen i Lofoten saman med familien frå Voss. Det var aldri aktuelt å bytte målform.

– På Voss hadde alle i klassen nynorsk. Ingen hadde bokmål. Det var litt rart i byrjinga, men no er eg vant til å vere den einaste med nynorskbøker, fortel niåringen.

Lange tradisjonar

Nynorskelev Mikkel Landro ved Digermulen skole i Lofoten

– På Voss hadde alle i klassen nynorsk. Ingen hadde bokmål, fortel Mikkel.

Foto: Bjørn Erik Rygg Lunde / NRK

Nynorsk har lange tradisjonar i Nordland, spesielt på Helgeland. I Vefsn kommune har nynorsken hatt sterke røter, men ved Olderskog skole i Mosjøen er det no sju år sidan dei siste nynorskelevane gjekk ut. Inspektør Trine Bukten må på lageret for å finne spor etter språktradisjonen.

– Her fann eg ei nynorskbok. Eg veit ikkje heilt kvifor nynorsken vart borte. Tidlegare hadde vi mange nynorskelevar. Vi hadde gjerne ein klasse på kvart trinn, fortel Bukten.

– Tragisk

I 2003 blei Opplæringslova endra, og norske skuler kunne samle både nynorsk- og bokmålselevar i same klasserom. Fordelen med å gå i ein eigen liten klasse om du valde nynorsk vart borte.

Norsklærar på Mosjøen vidaregåande skole Per Sjåvik og mangeårig mållagsmann meiner endringa blei nådestøtet for nynorsk som hovudmål i nord.

– Det gjorde at mange foreldre gav opp. I dag kjempar nynorsken i motvind på alle frontar. Det er tragisk. Det å ha to målformer gjer språket vårt rikare. Nynorsk ligg dessutan nærmare dialektane på Helgeland enn bokmål, seier han.

– Ikkje skulen si skuld

I Noregs Mållag vil dei ikkje gje endringane i skulen all skuld for at nynorsken er svekka nord for Dovre.

Ingar Arnøy, Noregs Mållag

– Når du sjeldan høyrer nynorsk oppfattast det som unøytralt, mens bokmål blir oppfatta som det normale og naturlege, seier rådgivar Ingar Arnøy i Noregs Mållag.

Foto: Geir Røed / NRK

– På Vestlandet er nynorsk eit bruksmål i dagleglivet, både i kommunen, i næringslivet, organisasjonar, i media og privat. Då står nynorsken sterkare som språk i skulen, seier rådgivar Ingar Arnøy.

Frå Trøndelag og nordover finst det svært lite nynorsk utanfor skulen.

– Då opplever foreldra som ynskjer at borna deira skal læra seg nynorsk at skilnadane blir for store.

Tilbake i Lofoten er det klart for langfriminutt. På toppen av snøborga står Nordland sin einaste nynorskelev. Til sommaren flyttar han tilbake til Voss, kor han blir ein av mange i ein rein nynorskklasse.

– Eg trur ikkje det blir så stor forandring. Men det blir fint, seier han.

Mikkel Landro, nynorskelev ved Digermulen skole

Mikkel Landro (t.h.) har fått kompisen sin Kristoffer til å seie ikkje i staden for ikke.

Foto: Bjørn Erik Rygg Lunde / NRK

Elevar i grunnskulen med nynorsk som hovudmål nord for Dovre

1995-1996:

1173 elevar

(Sør-Trøndelag, Nord-Trøndelag, Nordland, Troms og Finnmark: 74 + 538 + 364 + 197 + 0)

1996-1997:

1254 elevar

(75 + 523 + 447 + 209 + 0)

1997-1998:

879 elevar

(36 + 558 + 119 + 166 + 0)

1998-1999:

845 elevar

(96 + 476 + 111 + 160 + 2)

1999-2000:

804 elevar

(99 + 442 + 95 + 167 + 1)

2000-2001:

658 elevar

(96 + 369 + 74 + 118 + 1)

2001-2002:

728 elevar

(85 + 471 + 63 + 109 + 0)

2002-2003:

445 elevar

(36 + 283 + 40 + 86 + 0)

2003-2004:

440 elevar

(84 + 239 + 38 + 79 + 0)

2004-2005:

357 elevar

(79 + 181 + 29 + 67 + 1)

2005-2006:

226 elevar

(75 + 91 + 12 + 47 + 1)

2006-2007:

178 elevar

(55 + 56 + 11 + 55 + 1)

2007-2008:

160 elevar

(50 + 48 + 11 + 50 + 1)

2008-2009:

138 elevar

(42 + 36 + 10 + 50 + 0)

2009-2010:

109 elevar

(35 + 32 + 12 + 30 + 0)

2010-2011:

89 elevar

(33 + 34 + 11 + 11 + 0)

2011-2012:

62 elevar

(39 + 0 + 2 + 21 + 0)

2012-2013:

52 elevar

(40 + 0 + 1 + 10 + 1)

2013-2014:

65 elevar

(52 + 2 + 1 + 10 + 0)

2014-2015:

58 elevar

(44 + 0 + 2 + 10 + 2)

2015-2016:

15 elevar

(5 + 0 + 1 + 9 + 0)

Kjelde: Grunnskolens Informasjonssystem (GSI)

Nynorsk-elevar i Noreg

1995-96

77.904 av 395.161 elever (16,4).

2001/2002:

89.235 av 510.667 elever (14,8).

2009/2010:

81.214 av 615.719 elever (13,2).

2015/2016:

76.389 av 623.755 elever (12,2 prosent).

Kilde: Grunnskolens Informasjonssystem - GSI

Video

Distriktsnyheter fra Nordland. TV
De to hovedpersonene i bråket rundt klubben, Benn Eidissen og Mads Torrissen, møtte i studio for å forklare hva som har skjedd.
Tryms bilder vekker oppsikt