Forskarar i rapport: Tusenvis av tonn fisk går til spele – fiskarane slepp han på havet

Forskarane trur fiskarane slepp ut fisk som er for liten. Dermed kan mykje fisk gå under radaren når dei skal berekne kor store fiskebestandane er. Fiskarane sjølv er ikkje einige.

Makrellfiske

I ein ny studie frå havforskingsinstituttet kjem det fram at det er store mørketal i fisket. Det gjer det vanskeleg å berekne kor store bestandane er.

Foto: Havforskingsinstituttet

Fleire hundre tusen tonn fisk forsvinn i mørketal kvart år.

Den døyr utan at han vert registeret.

Det seier havforskarane ved Havforskningsinstituttet i ein ny vitskapeleg artikkel.

– Fisk som ikkje vert tatt opp i båten vert heller aldri registrert, seier Maria Tenningen og legg til:

– Dermed kan mykje fisk gå under radaren når vi forskarar skal berekne kor store fiskebestandane er.

Årsaka trur dei mellom anna handlar om at fiskarane slepp ut fisk som er for liten.

Men det er ikkje fiskarane einige i.

NRK forklarer

Kva gjer at fisk som døyr ikkje vert registrert?

Tre ting kan føre til uregistrert fiskedød

  • utkast
  • å sleppe ut fisken frå nota
  • at nota sprenger

Kva er utkast?

Utkast vil seie å hive fangst på sjøen. Det kan vere fordi fiskaren fekk store innslag av feil art, eller at han fanga fisk av ein storleik som gir dårlegare betalt.

Kva vil det seie å sleppe fisken?

Å sleppe ut fisken er å opne nota etter at den er snurpa i hop. Dersom dette blir gjort feil, vil mykje av fisken døy av stress, trengsel og skjeltap. Det same skjer dersom fangsten er for stor og sprenger nota.

Mørketal i nota

Årsaka til at fiskarane kastar ut fisken meiner forskarane handlar om at dei ikkje vil rekne liten, eller feil slag fisk inn i kvoten deira.

Men dette kan føre til at kvotane blir sett på feil grunnlag.

Fisket kan då potensielt bli anten mindre berekraftig eller mindre lønsamt.

Det er fordi bestandane kan vere større enn det forskarane er klar over.

Difor reknar forskarane med at kvotane kunne vore 10–20 prosent høgare.

I staden døyr fisken uregistrert på havet.

Ifølgje forskaren kan samfunnet gå glipp av eit fiske på mellom 50 og 200 tusen tonn i året, avhengig av art og dødelegheit.

Nyfisket sild på fiskemottaket Pelagia i Kalvåg

Om kvotane kan vere 10–20 prosent større ville dei hatt ein førstehandsverdi på opptil 341 millionar euro for makrell og 55 millionar euro for sild, basert på 2019-prisar.

Foto: Roy Hilmar Svendsen / NRK

Men det er berre på kort sikt.

På lang sikt kan det vere at vi fiskar meir enn bestanden toler, meiner Tenningen frå Havforskingsinstituttet.

– Potensielt kan det vere eit stort problem.

– Kjenner meg ikkje igjen

I dei store bestandane av sild og makrell kan ein liten prosent med uregistrert død fisk verte eit stort tap i tal på fisk og i verdi.

Men silde- og makrellfiskar Einar Meløysund er ikkje samd med forskaren.

– Blant norske fiskarar vil eg seie at det var eit visst problem for 20–30 år sidan. I dagens fiskeri kjenner eg meg overhovud ikkje igjen.

For tida er Einar Meløysund på makrellfiske i Stadthavet utanfor Møre

For tida er Einar Meløysund på makrellfiske i Stadthavet utanfor Møre.

Foto: Privat

Meløysund trur norske fiskarar har gode rutinar på å ta opp all fisk – også den fisken som er for liten, sjølv om den også vert trekt frå kvoten.

Fiskaren meiner problemet må ligge i andre fiskeflåtar enn den norske.

I Noreg har fiskarane nemleg ikkje lov til å kaste ut fisk som er død eller døyande.

– Mange andre nasjonar kan hive fisk på havet lovleg. Her i Noreg vert vi overvaka av fly, drone og kystvakt. Det er ingen som tørr å sleppe fisken slik på havet, seier Meløysund.

Fiskarane kan få store bøter for å sleppe eller kaste fisk.

Men Meløysund trur at meir enn det trur han norske fiskarar har eit anna medvit rundt kasting av fisk.

Han får stønad frå Steinar Jonassen, dagleg leiar ved Nordland Fylkes Fiskarlag, som òg tviler på at det vert kasta mykje fisk.

Sild foredles på Vikomar fiskeforedling i Bud

Bestanden av sild og makrell vert rekna ut ifrå mange ting, mellom anna storleik på gytebestanden og rekruttering, men òg uttak av enkelte artar.

Foto: Roar Strøm

– Mitt inntrykk er at fiskarane gjer sitt aller beste for å berge fangsten. Kan dei unngå å gå ein ekstra tur på havet er det pengar spart det òg.

Han forklarar at fiskarane tek prøvar av fangsten før han vert trekt samen.

Om det er for mykje liten fisk, eller fisk av feil slag, slepp dei fisken ut igjen før han døyr av stress i nota.

Noreg manglar data

Tenningen frå Havforskingsinstituttet understrekar at forskinga deira handlar om både norske fiskarar og utanlandske fiskarar mellom anna frå EU.

Sjølv om dei ulike landa fiskar på ulike vis, er det ingen tvil om at fisk døyr utan å verte registrert også i Noreg.

Lodde og sild fanget i Barentshavet

Lodde og sild fanga i Barentshavet.

Foto: Leif Nøttestad

– Noreg har ingen data på kor mykje fisk som vert sleppt og kor mykje notesprenging som skjer her i landet.

Det kan Kystvakta òg skrive under på.

– Kystvakta meldar det dei kan, men smotthola er mange og underrapporteringa er stor, seier Torill Herland, kommunikasjonssjef i sjøforsvaret.

Kystvakta har 15 fartøy. Difor klarer dei ikkje å vere overalt heile tida.

I 2020 hadde kystvakta 11 store meldingar om utslepp av fisk. Det er ein sum av både notesprenging og utkast av fisk.

Hittil i 2021 har dei meldt om fire slike forhold.

Herland bekreftar at dei har overvakingsfly som vert nytta fleire hundre timar i året. Men det kan berre dekke eit lite område om gangen.

Og norskekysten er lang.

Difor kan bevisets stilling vere utfordrande.

– Kystvakta har langt fleire observasjonar enn dei har meldingar.

Fiskarane er pålagt å rapportere om notesprenging når det skjer. Men så langt fiskerikontoret veit er det svært få som rapporterer om slikt.

– Det er viktig å få ein idé om kor stort problem det eigentleg er. Då veit vi heller ikkje kor mykje innsats vi må leggje i å få rett berekning på kor store bestandar vi har av til dømes makrell og sild, seier Tenningen.