NRK Meny
Normal

Skapt for rommet, brukt heime

Slalåmstøvlar, røykvarslar, og batteridrivne drillar. Husa våre er fulle av romteknologi.

Buzz Aldrin på månen 1969
Foto: Neil Armstrong/NASA

Om me går inn i ein vanleg heim, kva finn me der som har opphav i romforskninga?

Røykvarsler

Denne vart oppfunne for verdsrommet.

Foto: NRK

- Alle hus er no pålagde å ha røykvarslar. Det blei utvikla på 70-talet for dei bemanna romstasjonane, svarar Geir Hovmork, nestleiar og avdelingsdirektør ved Norsk Romsenter.

Skøyteledning til månen? Gløym det!

- Batteridrivne drillar blei utvikla fordi ein trong små, lette og hendige verktøy i rommet.

Øyretermometer, parabol-antenner, doggfrie briller, slalåmstøvlar og usynleg tannregulering, - lista er lang over produkt som har sitt opphav i romforskninga. Det finst rom-isolasjon i vegger og i apparat, og i mange joggesko finn du det same dempande materialet som skulle beskytte astronautane under take-off.

Pakkar du frysetørra mat i tursekken? Det er astronautproviant.

Høyr saken: Frå verdsrommet til stova

Beskyttar i rommet og på jorda

Skal ein sende noko opp og ut i verdsrommet må det vere lett og sterkt, og det må tåle både ekstrem kulde og varme.

- Flammehemmande materiale skapt for romferder blir brukt av brannmenn, seier Geir Hovmork.

Brannmann ved flammehav

Flammehemmande materiale skapt for romferder blir brukt av brannmenn.

Foto: Australia Out / AP

- Dessutan finn ein mange døme på bruk av romteknologi innan medisinen. For eit par år sidan tok ein tysk student i bruk teknologi som var utvikla for å gi kraft til satelittar. Saman med ei verksemd utvikla ho ei ekstremt lita og hendig insulinpumpe der kraftforsyninga kjem frå ørsmå rørsler i handleddet.

Men utviklinga går andre vegen òg.

Hovmork fortel at norske, sofistikerte logistikksystem for frakt ut og inn frå oljefelta i Nordsjøen kunne brukast til frakt opp og ned frå verdsrommet.

Pengesluk eller god butikk?

Romteknologi finst altså ikkje berre i rommet, men òg på kjøkenet, i banken, på sjukehusa og i tursekken. Hovmork seier dette viser kor mykje romforskning kan kaste av seg. Han meiner rett og slett det er god butikk:

- Me ser at 1 krone investert i rom-verksemd kjem attende som 1 krone i norsk industri og næringsliv. I tillegg kjem det gjerne 4 og 5 nye kroner i ny verksemd basert på den fyrste krona ein investerte.

- Faktisk er romindustri eit betydeleg innslag i norsk næringsliv med ein omsetnad på 5 milliardar kroner.

Christer Fuglesang

Christer Fuglesang iført skotøy som inspirerte ny slalåmstøvel-design.

Foto: - / AFP

Kulturstrøm

  • Sterkt om Nina Simone

    Nosizwe Baqwa gjør en sterk tolkning av Nina Simones dramatiske liv i forestillingen «I am Nina», som har gått i flere runder på Nordic Black Theatre i Oslo. Nå sist under Oslo jazzfestival. Her er hun hos oss i NRK og legger igjen en musikalsk perle til oss alle.

  • Aurora i svært god form.

    Lekenheten og bruken av hele Auroras feilfrie vokalspekter gjør «Forgotten Love» til et mer definerende og fascinerende «comeback» enn forrige singel, mener P3s anmelder. Terningkast 5.

    Aurora
    Foto: Ketil Mosnes
  • Dansk nasjonalpoet er død

    Benny Andersen er i Norge er mest kjent for sitt samarbeid med sangeren Povl Dissing. Deres vise «Svantes lykkelige dag (om lidt er kaffen klar)» var en monsterhit i Norge. Benny Andersen fikk sitt folkelige gjennombrudd med diktsamlingen og platen Svantes viser i 1972. Han er en høyt elsket nasjonalskald, og utgivelsen av hans samlede dikt i 1998 slo alle rekorder for diktutgivelser. (NTB)

    Benny Andersen er død.
    Foto: Liselotte Sabroe/ritzau Scanpix / NTB scanpix