Hopp til innhold

Kven vinn årets Nobelpris i litteratur og 10 millionar kroner?

Det er mange favorittar til å vinne årets Nobelpris i litteratur. Fleire håpar at prisen ikkje går til ein europeisk forfattar i år.

Video Nobelprisen i litteratur offentliggjøres

NOBEL: Kven vinn årets nobelpris i litteratur?

Foto: Nyhetsspiller

I dag deles Nobelprisen i litteratur ut. Det er knytt mykje spenning og spekulasjonar rundt kven som vil stikke av med prisen.

Det er jo verdas viktigaste pris, pengar får du jo og, seier Cathrine Krøger, som er litteraturkritikar i Dagbladet.

I tillegg til å få ein stor mynt med bilde av Alfred Nobel, får vinnaren og ein sum på 10 millionar svenske kroner.

På grunn av pandemien vil prisvinnaren ta imot prisen i sitt heimland. Den har blitt delt ut kvart år sidan 1901, med få unntak.

Nobelprisen i litteratur deles ut

NOBELPRIS: Vinnaren kunngjerast kvart år i Stockholm, men på grunn av pandemien vil prisvinnaren ta i mot prisen i heimlandet.

Foto: KARIN WESSLEN

Europeisk skeivheit

I utgangspunktet kan alle forfattarar i heile verda vinne Nobelprisen i litteratur – men det er stort sett ein europear som stikk av med sigeren. Gjennom prisen si historie, har berre 35 ikkje europearar fått prisen, mot 90 europearar.

Faktisk så har Frankrike aleine fått prisen fleire gongar enn Afrika, Asia og Oseania til saman. Sverige har åtte prisar, kontinentet Afrika (med 1,2 milliardar innbyggarar) har fire.

Nobelprisen deles ut av den Svenska Akademien, ein komité beståande av 18 svenskar. Det har vore fleire skandalar rundt Akademien. Dei sat i utgangspunktet på livstid. I 2018, etter skuldingar om seksuell trakassering, vedtok Kong Carl Gustav at medlemmane kan forlate posisjonen sin. Rundt halvparten av komiteen vart etter det, bytta ut. Det er komiteen sjølv som vel nye medlemmar.

Les: Sju kontroversar frå Nobelprisen i litteratur.

– Ideelt sett burde det kanskje vore ein internasjonal komite. Dei som sit i komiteen deler gjerne det same synet på kva som er god litteratur. Då blir det gjerne ein Vesten-pris, sjølv om det skal vere ein internasjonal pris, seier Krøger.

Også litteraturkritikar i NRK, Anne Cathrine Straume, er einig i at det at tildelinga av prisen har vore skeivfordelt.

Den har ein slagside mot den europeiske. Viss det skal fortsette som verdas viktigaste litteraturpris, må ein ta innover seg at det må vere andre enn europeiske forfattarar som vinn.

Kenyansk storfavoritt

Det er mange forfattarar som er aktuelle for å vinne årets litteraturpris. Fleire av litteraturkritikarane som NRK har prata med, nemner den kenyanske forfattaren Ngugi wa Thiong’o, som favoritt til å stikke av med prisen.

Tidlegare i år kom hans debutroman «Ikkje gråt, barnet mitt» på norsk. Boka handlar om frigjeringskrigar, kjærleik og familieforhold.

– Han har ein svært rik og også politisk litteratur som har betydd mykje for mange både i Kenya, i Afrika generelt og for alle som er interesserte i gode historier, så han er ein verdig kandidat synest eg, seier litteraturkritikar Anne Cathrine Straume.

Likevel, skal ein vere forsiktig med vere å sikker på kven som kjem til å få prisen, ifølgje litteraturkritikar i Morgenbladet, Frode Helmich Pedersen.

– Nobelprisen har vist gong på gong at den kan ikkje er veldig føreseieleg når det kjem til utdeling av pris. Det er nesten som om Akademien finn ein litterær kvalitet i å alltid bryte forventninga.

Sigrid Undset

1928: Var sist Noreg vann Nobelprisen i litteratur, den gong vann Sigrid Undset.

Foto: Nasjonalbiblioteket

Norsk håp

Det var i 1928 at ein norsk forfattar sist tok imot ein Nobelpris i litteratur. Då vann Sigrid Undset. Ho fekk prisen for skildringar av middelalderen. Hennar mest kjende verk er trilogien om Kristin Lavransdatter, som skildrar livet i 1300-talet.

– Det hadde vore utruleg gøy om det gjekk til ein norsk forfattar i år. Det vil kunne gi eit auka fokus på norsk litteratur, om en nordmann får prisen, seier leiar i Forfattarforeninga Heidi Marie Kriznik.

Jon Fosse

NORSK: I år kan prisen gå til norske Jon Fosse.

Foto: Tom Kolstad / Samlaget

Spol rundt 100 år fram i tid, og Noreg har no ein ny sjanse til å få prisen. Av dei norske forfattarane er det Jon Fosse som er den heitaste kandidaten. Mellom anna kulturredaktør i den svenske avisa Expressen, peker på han som ein favoritt. Det same gjer Straume.

– Eg trur og håper at han vil få prisen, for han er ein særeigen forfattar som både har skrive dramatikk, poesi, romanar og han har eit heilt spesielt språk, som gjer at han er i ein særstilling innanfor litteraturen, så om han ikkje får den i år, så kan han jo få den eit anna år.

Her er nokre av dei forfattarane som nemnast som favorittar til å vinne årets pris:

Kulturstrøm

  • Bruce Willis nekter for å ha solgt ansiktet

    Den amerikanske filmstjernen og actionhelten Bruce Willis nekter for at han har solgt rettighetene til ansiktet sitt til et selskap som lager deepfakes, skriver BBC.

    Deepfake betyr at et bilde eller video forfalskes ved at en persons ansikt plasseres på en annens kropp. Metoden blir brukt ved produksjon av blant annet falske nyheter og i pornobransjen.

    Agenten til Bruce Wiilis avviser at noen slik avtale er inngått.

  • Justisministaren bruker Tiktok uten å spørre om råd

    Justisminister Emilie Enger Mehl har ikkje spurt norske tryggingsstyresmakter om råd før ho tok i bruk den kinesiske appen TikTok i september. Fleire ekspertar advarer om at appen er eit datainnsamlingsverktøy som vidaresender informasjon til Kina.

    Førsteamanuensis i informasjonssikkerheit ved NTNU, Gaute Bjørklund Wangen ved NTNU meiner mehls bruker problematisk.

    – Det er veldig uheldig at ho ikkje tar eit meir aktivt grep og spør om råd. Det er snakk om justisministeren vår, som har ei sentral rolle i den digitale tryggleiken vår, seier Wangen til NRK.

  • Paris presenterer vårmoten

    Under moteuken i Paris er flere kolleksjoner med vårmote presentert. Bildet viser et snasent forslag fra moteskaperen Comme des Garcons.

    Moteuken i Paris, Comme des Garcons vårkolleksjon for 2023
    Foto: GEOFFROY VAN DER HASSELT / AFP