Derfor skriver Anders Brenno

Det e så mange grunna te koffør ein skriv. At ein vil vara åtleine, at ein vil si det ein e nøydt te å si. At det ikkji e noko anna ein kan gjera. Soleis skriv e mina tanka ned, om koffør e blant anna skriv slek e gjer.

Anders Brennos bidrag til Manifestuken hos NRKbok.

– E skriv førr å hugse det som mor og far min har sagt te meg. E skriv førr å gløyme den sorg og stemning som heimbygda har merka meg med, og e skriv førr å hugse ko heimbygde fortsatt har att å gje, skriver Anders Brenno. FOTO: Helene Ulrichsen / NRK

Det e sant at e skriv førr å vara åtleine. Førr å vara heilt åtleine. Slek oppnår ein å elske, når ein elske ein annan, og ein e heilt åtleine om si elsk. Vart du elska tå andre i ditt hjarte, borte vart det då du satt deg og skreiv, mørkt va det med, du treng ikkji elskast når du skriv; ein tek hønde neri gjørme, og skapa noko grueleg og tagalt, som ikkji endå har ord, før du e ferdig, og soli gjer gjørme og møkjut om te stein.

E skriv førr å vara møy i mi eiga tanke, slek det å drøyme e ei forberedning på at ein ein dag under tørve ska kvile.

Å skrive, kan ein si – e eitt tå fleire liv som e det einaste verdt å leve.
E skriv førr å gje dei daude stemme
dei som inkji har noko løn i vente
og e skriv førr dei daude som ikkji har elska, hvis tanka som ikkji renn fritt i ein bekk, men surkla i utslagsvask.

Anders Brenno-illustrasjon

E skriv førdi e frykta. Ko e det e frykta? At mi røyst ska bli høyrd, at e gjer kjærleik te dei daude, ell at dei daude tek me førr at e let det væra, at fjelli rundt Bagn ska rørs, så mange daude som finnst i fjelli, så mange som har sett på fjelli, som ser tebasj att på de, når ein går tur, når ein sit i sørgestugu og skriv, så masse daude det finnst i fjelli, som berre e blikk, jord som har gjett liv te bloma, bloma ingen humle fann, gamle som gret mens dei så på fjelli frå eit sjukeglas, frå ein heim i einsemde, så mykji død som finnst i eit fjell, som ser tebasj att på deg og gut frå Bagn.

E skriv førr å vise ein brøtin veg, slek lokka e med meg jente, kom her si e, e gjer ho hønde – så finn mø øss ein gamal plass.
E skriv førr å hugse det som mor og far min har sagt te meg. E skriv førr å gløyme den sorg og stemning som heimbygda har merka meg med, og e skriv førr å hugse ko heimbygde fortsatt har att å gje.

Så mykji grån, så mykji tagal skog, så mykji mørke på høgdi, som inkji har navn, ingen hugsa kem du e, du berre ser atti røyse, her e det daude som har vøre, her e det smerte som heng att i ei rot, her e vatn der nokon har drøkna, her skrik fuglen åt ingen verdas ting.

Anders Brenno-illustrasjon

E skriv førr at følk ska ha kjensle med andre, gå inn i seg sjølv og høyre den røysti dei ikkji har makta.
E skriv førr at e som gut va nøydt te å låse meg inne, på klosettet i fyste klasse, berre så e kunne få vara åtleine

E skrive førr å bæra kjærleik heil, ande ho ut i verdi og halde ho ved like. Gut og jente dei klara ikkji elske. Dei har ikkji øyre åt dei daudes stemme. Det som riv i dei, e sitt og eige, ikkji det landskap tå svart grån, som skjula se i hinans auge.

E skriv førr å hugse den kjensle, e kjende, e kan ha kjend, som ikkji e meg forunt å kjenne. E skriv førr å trø den grensa som skil, dei daude frå dei som lev. E trør den grensa som ein ikkji ska, du ska ikkji sjå dei daudes auge. Då ser du den gåta du ikkji ska løyse.
Og viar skriv e førr å hugse ein sorg, den e kjenne når e sløkkji lyset på badet. Og neste dag e skriv, når e vakna førr å hugse, den godheit, som berre finnst i draume når ein søv.

Når e skriv – så sit e ved ein grav som alder har vøre min. E skriv førr å leggje bloma, på plassa e ikkji ska.
E skriv alt som e held inni me, kjenslo, lik hesta som svælt ihjæl på øde sæter
når døri går att i ei hengsle.

E skriv førdi e vil unnslippe den stressandes tid som mø lev i. Ein ska ha tid te å sulle, gå i hagin og sture. Følk har mest ikkji tid, te å gjera det dei vil. Dess meir tid ein har te seg sjølv, dess meir tid kan ein få tid te å arbeide. Ein lyt halde se heime si e. Det gjer ein hvis ein skriv. Det gjer ein hvis ein teikna, hvis ein skriv i ei blokk, og tegna attåt. E har ikkji noko tru på samfunnet. E trur at det meste som dreg alt fortest fram gjerast gale. Dei si at følk ikkji har tid te fritid. E si at følk har ikkji tid te å arbeide, te å gjera det ein ska, te å gjera gødt førr andre. Handling ligg brakk i gale fang, Kjærleik døyr på rot, einsemd laga i staudebed.

E skriv om gamal sæterbu, der dei daude går att, og venta gjennom sprøkna glas. E skriv førr å si det ein ikkji kan si. E skriv førr å gje kjensle kjensle, og ordet når ikkji fram, ordet når aldri fram, berre det som meinast med det.

Anders Brenno-illustrasjon

E skriv åt han og ho, hvis sorg e gjort te ende. E skriv førr dei, på mitt eige språk, som ikkji e vand med å tala ei kjensle.
E skriv åt dei daude, så dei ikkji ska trenge å kreka se oppatt, så dei kan liggje som unge ved vaksne som les, e skriv åt dei som snart ska trø neri, som hæla se neri grefti, og treng noko som gjer djupet mildar å trø i.
E skriv førr dei som ikkji har elska, som ikkji livet klara, dei som lengta, som veit at alle tinder ska natta kreva,
dei som ligg i li, åtleine i lauvsal på høgdi, ubrukt ungdom – tagal og gamal.
Te dei som lev i evig eftag, te dei som kjem inn døri førr å si god natt.
E skriv åt blomo – som vart reve sund, då føta gjekk førr fort førbi.
E skriv – når grefti skrik – slek berre eit gamalt fjes kan gjera.

E skriv førr å hugse livet, og ikkji berre skapa liv i det e skriv.
E skriv førr å hugse bjørki. Sjå humle på blome i høgdi, kor røyring e rar og nyfekji.

E skriv førr å gjera meg synan, og e skriv førr å gjera meg framand
E skriv førr å gøyme me – te Gud bli ei stjerne, Ikkji auge som veks i stavkyrkji og bringe.
Slek kan ein si det

Du som syne me
koss stabel tå trestokka i soli røtna
At det berre e stein åtleine
i sturint vær som vara

Å Herre lei meg i høndi
mens gørrkimen vaka attåt låritn mine

du som lokka me
med bjørkebraut som elvi knar
i skumma stryk – i gult og kvitt –
med føssefavn og kjærleik – e ikkji har –

som ser mitt ynsji om usæl glede
at e ikkji tungbedd treng å vara
at mi dør e skral mot hestens føta

som syna me i draum
koss mine mjuke vegga ska bryte
attåt stein – i knas neri djuvet
så fiskatn som vaka svøltne
kan eta restatn – tå alt som e har husa.

Siste om bøker fra TV og radio

Kulturhusets programleder Siss Vik intervjuer forfatter Gunnar Staalesen, som kommer ut med sin 19. krimroman om etterforskeren Varg Veum. (Sendt 3. august 2016)