Anmeldelse

Kunsttjuveri av den heilt lovlege sorten

Kristian Klausen er ein forfattar med spenstig fantasi som han stadig slepper laus på heimbyen Drammen. Til glede for oss andre.

Bokomslag "Døden i arbeid" og Kristian Klausen

FREIDIG KUNSTNARTJUVERI: Forfattaren Kristian Klausen har rappa ei rekkje amerikanske kunstnarar og tatt dei med seg til Drammen. Resultatet er forbløffande, sjølv om forfattaren kunne gjort meir ut av det trass alt oppsiktsvekkjande tjuveriet.

Foto: Anna-Julia Granberg / CappelenDamm/Blunderbuss

Sikkert til glede for drammensarane også, forresten. No skriv ikkje Klausen akkurat realistiske skildringar av byen; det dreiar seg verken om tømmerdrift eller ølbrygging eller «Drømmen om Drammen».

Nei, Klausen dreg i staden verdshendingar inn i heimbyen på radikalt vis. Denne gongen har han henta inn ei gruppe amerikanske kunstnarar frå New York, nemleg dei som på 1950-talet kibba ut Paris som den leiande internasjonale kunstbyen.

Jackson Pollock, den mest kjende av dei, bur i Mjøndalen. Det var han som la enorme lerret på golvet og spruta måling på dei (derfor tilnamnet «Jack the Dripper»). Mark Rothko, Willem de Kooning og fleire held til i bykjernen.

Kunst av Jackson Pollock

Jackson Pollock fekk tilnamnet «Jack the Dripper».

Foto: MARY ALTAFFER / Ap

Leiande namn innanfor retninga «abstrakt ekspresjonisme» er i romanen «Døden i arbeid» solid planta i sentrum. Altså Drammen sentrum.

Då Konnerudgata kom til syne i verdskunsten

Kva er poenget med det, kan ein spørje. Eg skal prøve meg på eit svar, men ikkje før eg har rissa opp sjølve opplegget i boka. Heile teksten er lausleg forma som eit sjølvmordsbrev skrive av Mark Rothko, mannen som i mange år målte store, ståande bilde med tre horisontale felt i ulike fargar. Nyansane vart mørkare og mørkare, før det gjekk i svart og han tok livet av seg.

Eg skriv «lausleg forma» fordi Klausen heller enn å skrive brev, skriv livshistoria til Rothko, meir eller mindre. Vekta er lagt på erotikk, kunst, rus og død. Minst på død, så det er sagt. Dette er mest ei bok om livet.

Lausleg forma som sjølvmordsbrev, også fordi ordet fleire gonger blir gitt til kunstnaren Agnes Martin, som han underviser saman med på ein vidaregåande skule – i Drammen. Agnes Martin, den paranoid schizofrene, lesbiske kunstnaren som motsett Rothko valte å måle stadig lysare bilde ettersom åra gjekk.

Verkeleg original blir historia når vi får vite at den midtre tverrstripa i dei tredelte måleria til Rothko er Konnerudgata. Felta over og under representerer nordsida og sørsida av vegen, der han har hatt svært ulike erotiske opplevingar: Sør står for det store sviket, medan nord representerer sterkt etterlengta gledesstunder.

Maleri av Mark Rothko

Den midtre tverrstripa i maleria til Mark Rothko er Konnerudgata i Kristian Klausen sin roman.

Foto: LUCAS JACKSON / Scanpix

Rothko målar abstrakt, men han målar altså livet sitt samstundes. Gjorde han det? Ikkje veit eg, men det eg veit, er at denne skrudde skildringa av dei amerikanske kunstnarane vekkjer interesse og fascinasjon.

Så tett etter krigen strevde kunstnarar med å finne eit nytt språk, det gamle var misbrukt av nazistane, eller knust under børa av liding og død. Det var tida for blanke ark og heftige diskusjonar om kva kunsten skulle vere. Våre folk gjekk radikalt til verks.

Men kvifor Drammen?

Med all respekt for Drammen; denne omplasseringa fjernar patinaen. Diskusjonar og livsløp kjem tettare på.

Dessutan får han vist at både blødande hjarte og blødande hemoroidar gjer like vondt i ein alminneleg mellomstor by som i den store, mytiske metropolen.

Og med all respekt for alvoret – det ligg alltid eit hint av komikk over bøkene til Klausen, sjølv om denne ikkje er den som opnar mest opp for latteren.

Eg saknar ikkje meir å le av. Men når han først har teke bryet med å hente alle desse kunstnarane til Drammen, kunne eg ønskt meir friksjonar, både mellom jamne drammensarar og kunstnarane, og mellom dei abstrakte i Drammen og leiande norske kunstnarar som gjekk i andre retningar.

Første gongen slik kunst vart vist fram i Noreg, var den norske kritikken knusande. Og sjølv om romanen til Klausen er dikting, kunne eit slikt faktum ha gitt relokaliseringa fleire dimensjonar.

Likevel er «Døden i arbeid» bra saker. Og som ein sideeffekt: Den tydelege markeringa av at dette er oppdikta, kan lett lokke den nysgjerrige lesaren til å slå opp på nettet eller i andre verk og lese om denne heilt spesielle epoken i kunsthistoria. Ikkje dårleg det heller.