Dei reiste på skuletur på 1920-talet og! Dette er tredje klasse ved Trudvang skule på tur til Hafslo i 1929. Framme frå venstre: Brita Larsen Skarsbø, Maria Aaberge Torstad, Ragna Kvåle, Kari Jensen, Brita Andersen, Agnes Hillestad, Gudrun Skarsbø, Dordi Navarsete og Svanhild Foss. Bak frå venstre: Nils Aarvoll, Lars Ølnes, Johannes Barsnes, Tomas Henjesand, Sverre Gjørven, Kåre Aaberge og Ingar Ness. Ukjend fotograf. Eigar: Kåre Aaberge/Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.
Sogndal - skulebygda i Sogn og Fjordane
Sogndal har sidan 1960-talet vore det viktigaste senteret for høgskuleutdanning i Sogn og Fjordane. I 1963 kom lærarskulen, og frå 1975 distriktshøgkulen. Begge er frå 1994 ein del av Høgskulen i Sogn og Fjordane.
Men Sogndal har også ein tradisjon med privatskular som går heilt tilbake til 1820-talet. I Sogndal vart det på 1800-talet drive både «skole for bedrestilte», «pigeskole», jordbruksskular og folkehøgskule.
3000 studentar set sitt preg på ei bygd som Sogndal. Dette biletet er frå opninga av studieåret 2011/12. Foto: Geir Bjarte Hjetland, NRK.
Den første skuleordninga i Sogndal
Ei lov om konfirmasjon i 1736 sette fart i arbeidet med å lære ålmenta i Noreg å lese og skrive.
Dei første skulehusa i Sogndal
Det første faste skulehuset som er nemnt, finn vi i ein branntakst frå Kaupanger i 1835.
Guridskulen
Under garden Foss budde ei fattig kone som heitte Gurid Nilsdotter, fødd kring 1830. Ho budde i ei lita stove i Guridalen, og livnærte seg m.a. med arbeid for fyrstikkfabrikken på Foss. Den svakhelsa kvinna var glad i å lese. Etter kvart tok folket på gardane rundt til å sende seksåringane sine til Gurid, som dermed kom til å drive ein slags ”førskule” i lesing for desse ungane. I grenda vart det rekna som god oppseding å ha gått på Guridskulen.
Skulane ved Fjærlandsfjorden
Fjærland høyrde fram til 2000 til Balestrand kommune.
Leseselskap kan ha vore folkehøgskule
I boka «Die vier Norweger» i 1828 skildrar diktaren og naturfilosofen Henrik Steffens ein slags «folkehøgskule» som då var i drift i Sogndal.
Uthuset på Vestreim, der det var jordbruksskule. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.
Jordbruksskulen på Vestreim
Jordbruksskulen på garden Vestreim på Kaupangerskogen var den første i Sogn og Fjordane då den starta i 1846.
Husflidsskule for fattige
Ein «husflidsskule» for kvinner vart starta i Sogndal kring 1860.
Storms private jordbruksskule i Sogndal
Prestesonen Marthin Luther Storm reiste til Sogndal og starta ein privat landbruksskule for bondeungdom der i 1870.
Sogndal folkehøgskule. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.
Sogndal folkehøgskule
vart skipa 9. januar 1871 og vart ein av dei første folkehøgskulane i Noreg.
Private mellomskular
Før den offentlege realskulen kom i gang, var det fleire velståande i Sogndal som heldt seg med eigen huslærar som førte borna fram til mellomskuleeksamen. Elevane fekk gjerne litt «påbygg» på den lokale undervisninga med skulegang i by'n. I 1907 starta den unge offiseren Jan Tylden mellomskule i bygda, men la ned skulen då han fekk arbeid som offiser ein annan stad i landet.
Sogndal gymnas og realskule
I 1926 kom ei nemnd med tilråding om å starte realskule, men kommunestyret valde å la vere. Ti år seinare starta Olav Leirvåg realskule i ungdomshuset. Seinare kom gymnaset.
Olav Holes Handelsskule
Olav Hole starta privat handelsskule i Sogndal i 1940.
Sogndal fylkesyrkesskule
Like etter 2. verdskrig vart det satsa på å byggje fleire yrkesskular i Sogn og Fjordane. Ein av desse var yrkeskulen i Sogndal. Men yrkesskulen som seinare vart lagd til bygda, starta ein heilt annan stad.
Sogndal Handelsskule
Sogndal Handelsskule vart starta som kommunal skule i 1971 i den såkalla «Hole-brakka» ved Trudvang.
Lærarskule i Sogndal frå 1963
På same vis som gymnaset vart ei utviding av realskuletilbodet i bygda i 1944, vart det i 1963 starta lærarskule i Sogndal i samarbeid med gymnaset.
Sogndal ungdomsskule på Kvåle. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.
Ungdomsskule
Realskulen i Sogndal vart avvikla då den vart avløyst av den niårige skulen i 1970. Skuleborna i Fjærland fekk niårig ungdomsskule i 1972. Fjærland fekk eigen ungdomsskule i 1978 i det nye skulebygget som stod ferdig i 1975 og som også hadde symjebasseng.
Fjærland hadde ungdomsskule fram til 2006. Då avgjorde Sogndal kommunestyre at elevane frå Fjærland må gå på ungdomsskule i Sogndal. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.
Høgskulen i Sogn og Fjordane
vart skipa i 1994 ved at ein slo saman Sogn og Fjordane Distriktshøgskule, Sogndal Lærarskule, Sjukepleiarhøgskulen og Ingeniørhøgskulen i Førde og Studiesenteret på Sandane. Høgskulen har i 2003 om lag 2700 studentar og kring 250 tilsette.
Høgskulebygningen på Foss er ein ombygd saftfabrikk. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.
Kommunale skular i Sogndal i 2003:
- Kaupanger skule (1.-10. klasse) 234 elevar
- Norane skule (1.-7. klasse) 47 elevar
- Fjærland skule (1.-10. klasse) 38 elevar
- Trudvang (Sogndal) (1.-7. klasse) 457 elevar
- Sogndal ungdomsskule (8.-10. klasse) 176 elevar
Den nyaste delen av Trudvang skule i Sogndal. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.
Norane skule. Foto: Ottar Starheim, NRK.
