Kappestrid om rutedrift

Ein av dei første rutebilane i Lærdal på veg over Hemsedalsfjellet i juni 1923. Eigar av foto: Statens Vegvesen.

Ein av dei første rutebilane i Lærdal på veg over Hemsedalsfjellet i juni 1923. Eigar av foto: Statens Vegvesen.

Etter den første skepsisen mot bilane, gjekk det ikkje lenge før det nærmast vart kappestrid mellom tidlegare skysskarar om å starte bilselskap. Dei såg at den langsame hesteskyssen si tid var omme, og no galdt det å «posisjonere» seg for ei ny tid.

I 1914 gjorde hotelleigar Anders Maristuen opptaket til skiping av eit bilselskap som skulle trafikkere over Hemsedalsfjellet til Gol. Selskapet fekk namnet A/S Trygg, og trafikkerte berre strekninga frå Borgund til Gol.

Kåre Hovland har restaurert og tek vare på ein av dei første bilane til Gol-Lærdal-Maristubilene, ein Cadillac som vi og ser på biletet over frå 1923. Foto: Arild Nybø, NRK.

Kåre Hovland har restaurert og tek vare på ein av dei første bilane til Gol-Lærdal-Maristubilene, ein Cadillac som vi og ser på biletet over frå 1923. Foto: Arild Nybø, NRK.

I 1918 dukka det opp to nye selskap som hadde planar om rutebiltrafikk på heile strekninga frå Lærdal til Gol: A/S Lærdal Automobilselskap, og A/S Gol Automobilselskap på andre sida av fjellet. Dei to selskapa fann det fornuftig å samarbeide om rutedrifta.

- Og som om ikkje dette var nok: Endå eit selskap - Fram A/S - kasta seg inn i rutebilkrigen på Hemsedalsfjellet. Med fem rutebilselskap i eit avgrensa område vart det krangel og kamp, og fleire gonger måtte styremaktene gå imellom og rydde i rutekaoset.

Ein bil tilhøyrande Gol Automobilselskab på Maristova på 1920-talet. Mannen til høgre attmed bilen er Lars A. Nesse, som i mange år var styreformann i Gol-Lærdal-Maristubilene. Ukjend fotograf. Eigar: Fjord1 Sogn Billag/Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.

Ein bil tilhøyrande Gol Automobilselskab på Maristova på 1920-talet. Mannen til høgre attmed bilen er Lars A. Nesse, som i mange år var styreformann i Gol-Lærdal-Maristubilene. Ukjend fotograf. Eigar: Fjord1 Sogn Billag/Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.

I 1924 skjedde ei storopprydding ved at selskapet Trygg, Lærdal Automobilselskap og etter kvart Gol Automobilselskap vart slegne saman til Gol-Lærdal-Maristubilene. Også eit par lastebilselskap, Maristuen Lastebil (skipa 1920) og Schelderup Jansens lastebil (skipa 1923) gjekk inn i selskapet.

A/S Beltebilene vart skipa i 1931 og dreiv passasjertrafikk vinterstid over det ubrøyta Hemsedalsfjellet til 1942. Dette selskapet gjekk etter ei tid også inn i Gol-Lærdal-Maristubilene som eksistere heilt til 1982, då det gjekk inn i Sogn Billag. Seinare har Fjord1 overteke Sogn Billag.

Les meir om billaget i artikkelen A/S Lærdal Automobilselskap.

Les også om: