Historia i Førde

Tycho Jæger: Førde 1852. Jæger har plassert seg med staffeliet sitt i Halbrendslia, og vi kjenner att kyrkja slik ho såg ut på den tida, og tingstova til venstre for kyrkja ved Sjøahola. Elles er det smått med hus, ein stor kontrast til dagens bybilete.

Tycho Jæger: Førde 1852. Jæger har plassert seg med staffeliet sitt i Halbrendslia, og vi kjenner att kyrkja slik ho såg ut på den tida, og tingstova til venstre for kyrkja ved Sjøahola. Elles er det smått med hus, ein stor kontrast til dagens bybilete.

Det eldste Førde

Arkeologiske utgravingar har påvist busetjing inst i Førdefjorden for over 4500 år sidan.

Futen budde på Hafstad

På garden Bruland i Førde budde futen i Sunnfjord frå 1789 til futeembeta vart lagde ned i 1898. Mindre kjent er det at sunnfjordfuten også budde i Førde på 1500-talet, på garden Hafstad.

Førde midt på 1960-talet då bygda stod på spranget mot utviklinga som vekstsenter og til slutt by. Foto: Aune. © Fylkesarkivet.

Førde midt på 1960-talet då bygda stod på spranget mot utviklinga som vekstsenter og til slutt by. Foto: Aune. © Fylkesarkivet.

Over elva til stølsbeite

Jordbrukslandet i Førde-gryta var noko av det beste i fylket, men gardane måtte langt av stad for å finne gode stølsbeite. Såleis finn ein stølar for Skei-gardane på sørsida mot Langelandsvatnet. Vie-gardane måtte også sørom elva og til Digernesvatnet for stølen sin. Kusslia ved Movatnet hadde stølen sin på Kinna – også på sørsida av Jølstra, o.s.b. (Sjå elles «Fehandel og driftekarar» om gamle sambands- og driftevegar).

Embetsgardane på Skei

Desse gardane er først og fremst kjende som eit senter for kunst og kultur på 1700- og 1800-talet.

Futegarden Bruland

Futen i Fjordane, Nikolai Lambrechts, kjøpte i 1789 garden Bruland omlag fire kilometer aust for Førde sentrum og flytta futesetet frå Svanøy til Førde.

Utviklinga av tettstaden Førde

Elva Jølstra deler Førde sentrum i to. Denne delinga har prega utviklinga i Førde gjennom fleire hundre år. Les om det store elvebrotet i 1780 og om Vekstsenteret Førde.

På Sunnfjord Muséum er det mellom anna ei skulestove med møblar, plansjar og utstyr frå tidleg på 1900-talet. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.

På Sunnfjord Muséum er det mellom anna ei skulestove med møblar, plansjar og utstyr frå tidleg på 1900-talet. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.

Kulturinstitusjonar i Førde

Les om m.a. Sunnfjord Muséum, Førdehuset, Sogn og Fjordane Teater, Fylkeskulturkontoret og Fylkeskulturprisen.

Større offentlege institusjonar i Førde

I Førde finst det ei rekkje offentlege institusjonar, den eldste er sorenskrivaren i Sunnfjord (no Fjordane tingrett) som har vore i Førde sidan 1852.

Kraftforsyning i Førde

– om Gaularvassdraget, Jølstravassdraget, Halbrendsvassdraget og Førde kommunale kraftverk – seinare Sunnfjord Energi.

Hit til Brulandsfossen er Jølstra lakseførande. Men brå variasjonar i vassføringa under kraftverket har skapt problem for yngelen, og dette har ført til ein langvarig konflikt mellom Sunnfjord Energi og Førde Elveeigarlag. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.

Hit til Brulandsfossen er Jølstra lakseførande. Men brå variasjonar i vassføringa under kraftverket har skapt problem for yngelen, og dette har ført til ein langvarig konflikt mellom Sunnfjord Energi og Førde Elveeigarlag. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.

Laksefisket i Jølstra

Elva Jølstra er lakseførande til Brulandsfossen – ei strekning på kring åtte kilometer. Frå gamalt av har laksefisket vore ei viktig inntektskjelde for elveeigarane; først med laksekjær og kastenøter i dei vide hølane.

Laksevern i Førde

I 2006 vart Førdefjorden vest til ei line mellom Flokenes på sørsida og Horneneset på nordsida utpeika som såkalla nasjonal laksefjord der det er sett forbod mot nye oppdrettsanlegg.

Måleri av Fridtjof Smith-Hald.

Måleri av Fridtjof Smith-Hald.

Landskapsvern i Naustdal-Gjengedal

I 2009 skipa regjeringa Naustdal-Gjengedal landskapsvernområde. Storparten av det 394 kvadratkilometer store området ligg i Naustdal og Gloppen, men også fjellområde i Jølster og Førde vert omfatta av dette vernet, og alle kommunane skal m.a. dele på eit næringsfond på 10 millionar kroner som erstatning for vernet.

Helsestell i Førde

– om sjukehusa, ammene frå Sunnfjord, spedalsksjuka og Sæla-dokteren - og i moderne tid Førde Sentralsjukehus og Helse Førde.

Kriminalsoger i Førde

Om Trodalsmordet i 1839 og drapet på ein sjukepleiestudent i 2004.

Rovdyrsoger i Førde

Les m.a. om då ein bjørn gjekk til åtak på ein gjetar i Angedalen.

Første hesteutstillinga i Førde

Den første hesteutstillinga på Vestlandet vart halden i Førde i 1864. Utstillinga vart halden på Toene, like ved kyrkja på Skei.

Denne skulebygningen på Solvang i Førde brann ned til grunnen i 1910, og seks menneske omkom. Foto: Olai Fauske.

Denne skulebygningen på Solvang i Førde brann ned til grunnen i 1910, og seks menneske omkom. Foto: Olai Fauske.

Ulukker i Førde

Oversyn over dei største ulukkene.

Lag og organisasjonar i Førde

Det første registrerte laget er Førde Skyttarlag, skipa i 1863.

Skientusiastar framfor Kalsethytta i 1926. Hytta vart bygd av Førde Idrettslag.

Skientusiastar framfor Kalsethytta i 1926. Hytta vart bygd av Førde Idrettslag.