Fortun-utbygginga

Administrasjonsbygningen til Hydro Energi i Fortun med bustadfelt for tilsette i bakgrunnen. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Administrasjonsbygningen til Hydro Energi i Fortun med bustadfelt for tilsette i bakgrunnen. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Brakkeby og trallebane er bygd i 1956. Foto utlånt av Fortun kraftverk.

Brakkeby og trallebane er bygd i 1956. Foto utlånt av Fortun kraftverk.

Årdal og Sunndal Verk (ÅSV) si regulering av Fortun/Grandfasta-vassdraga i Luster på 1950-talet var den største kraftutbygginga i Noreg til då. Grandfasta er eit sidevassdrag til Fortunselvi, og kjem frå områda kring Sognefjellsvegen.
Den fullt ut statseigde aluminiumsprodusenten ÅSV søkte om konsesjon på Fortun/Grandfasta i 1953 for å sikre nok kraft til planlagde utvidingar av Årdal Verk.

Anleggsarbeidet starta i 1956. Dette var ein dryg tjuvstart, for den første konsesjonen vart ikkje vedteken av Stortinget før i 1957. Men dette fortel mykje om korleis eit sjølvsikkert og stort statseigd konsern kunne te seg i gjenreisingstida like etter 2. verdskrig, då planøkonomar såg vasskrafta som nøkkelen til auka valutainntekter frå eksportretta, kraftkrevjande industri.

Improvisert røyrtransport. Den eine lastebilen måtte rygge frå Skjolden til Fortun. Foto utlånt av Fortun kraftverk.

Improvisert røyrtransport. Den eine lastebilen måtte rygge frå Skjolden til Fortun. Foto utlånt av Fortun kraftverk.

700 anleggs-arbeidarar

Fortun-anlegget gjekk i to byggesteg: Det første med ein produksjon på 443 GWh i året. Den andre konsesjonen vart gjeven i 1960 for utbygging av dei øvre falla i Grandfasta.

Hovudentreprenøren leigde Drægni-huset i Skjolden som hovudkontor. I Fortun vart bygda nærmast endevend av brakker og lagerplassar. I fjellet vart det bygt store brakkeleirar for over fleire hundre mann, og lastebileiagarane i Indre Sogn fekk hovudoppdraget med massetransport. På det meste arbeidde det over 700 mann på anlegget. Utbygginga av andre byggesteg var fullført i 1962.

Tredje utbyggingssteg

Tredje utbygginga i Fortun kom i 1976, då det vart gjeve konsesjon for overføring av ein del av Fardalsvassdraget i Årdal til Fortun. I alt er det bygt 90 kilometer vasstunnelar og røyrgater i Fortun. Både røyrgater og kraftstasjonar vart i 2001 pussa opp for 250 millionar kroner. Fortun-anlegga produserer 1,4 TWh i året.

Staten eigde Fortun-anlegga fram til 1996, då Hydro kjøpte heile stasen for 540 millionar kroner. Ved aluminiumsverka i Årdal kan denne krafta frå Fortun produsere 100.000 tonn aluminium i året.

Bustadområde for tilsette ved kraftverket i Fortun. Foto: Merete Husmo Høidal, NRK.

Bustadområde for tilsette ved kraftverket i Fortun. Foto: Merete Husmo Høidal, NRK.

Les også om: