Den eldste historia i Sogndal

Perlekjede frå vikingtida, funne ved Helgheim. Foto: Arild Nybø, NRK.

Perlekjede frå vikingtida, funne ved Helgheim. Foto: Arild Nybø, NRK.

Nokre av dei mest interessante runesteinane i Sogn og Fjordane er funne i Sogndal. Eggjasteinen er særleg verdfull fordi den har den eldste innskrifta med runer som ein kjenner til.

Runesteinar i Sogndal

- Eggjasteinen, runestein ved Stedje kyrkje og Amlasteinen.

Olavskjelda i Årøy

Ei av dei utallige «Olavskjeldene» finn vi ved den gamle ferdslevegen mellom Barsnesfjorden og Hafslo ved Årøyelva. Her som i andre «Olavskjelder», skal vatnet ha lekjande kraft.

Jarnvinne i Øvstedalen

I 2009 fann arkeologar spor etter ei såkalla jarnvinne i Øvstedalen. Her vart myrmalmen vunne ut ved hjelp av primitive smelteomnar. Anlegget er datert til 900-1040 e. Kr.

Fornfunn i Fjærland

Dei fleste fornfunna som er gjorde i Fjærland, skriv seg frå den yngre jernalder og vikingtida.

Kong Tor gravlagd på Kvam?

På garden Kvam på vestsida av Barsnesfjorden er det gjort fleire gravfunn. I eine gravhaugen var det etter segna ein småkonge som heitte Tor.

Slaget ved Fimreite

I 1184 kom det til eit endeleg oppgjer, då Magnus Erlingsson og Sverre Sigurdsson møttest i slaget ved Fimreite i Sognefjorden. Her fall kong Magnus saman med 2.000 av mennene sine.

Lusakaupang og Kaupangergodset

Amlabukta – eller Kaupangerbukta som nokre vil kalle den – er ei lun fjordbukt lengst aust i Sogndal kommune. Kring bukta ligg dei staselege herskapshusa til familiane Knagenhjelm, Heiberg og Falch Husum og vitnar om fordums rikmannsliv. Her ligg også den store Kaupanger stavkyrkje – og her låg også «Lusakaupang» - første kjende marknadsplassen i fylket.

Vinause frå Kvåle på Bergen Museum. Foto: Arild Nybø, NRK.

Vinause frå Kvåle på Bergen Museum. Foto: Arild Nybø, NRK.

Adels- og embetsgardar på rekkje og rad

Ingen stader i fylket er det registrert så mange adelsgardar - eller setegardar - som i Sogndal. I tillegg til det mest kjende Kaupanger-godset, var det i høgmellomalderen (1200-1300) også såkalla setegardar for stormannsætter både på Slinde, Stedje og Kvåle - truleg også på Eggum.

Sognafuten budde i Sogndal

Frå 1530 var det den dansk-norske kongen sine futar som styrde lokalforvaltninga. Dei første 100 åra var Sogn samla i eitt futedøme. Då budde futen på gardar i Sogndal.

Les meir: