Perlekjede frå vikingtida, funne ved Helgheim. Foto: Arild Nybø, NRK.
Nokre av dei mest interessante runesteinane i Sogn og Fjordane er funne i Sogndal. Eggjasteinen er særleg verdfull fordi den har den eldste innskrifta med runer som ein kjenner til.
Runesteinar i Sogndal
- Eggjasteinen, runestein ved Stedje kyrkje og Amlasteinen.
Olavskjelda i Årøy
Ei av dei utallige «Olavskjeldene» finn vi ved den gamle ferdslevegen mellom Barsnesfjorden og Hafslo ved Årøyelva. Her som i andre «Olavskjelder», skal vatnet ha lekjande kraft.
Jarnvinne i Øvstedalen
I 2009 fann arkeologar spor etter ei såkalla jarnvinne i Øvstedalen. Her vart myrmalmen vunne ut ved hjelp av primitive smelteomnar. Anlegget er datert til 900-1040 e. Kr.
Fornfunn i Fjærland
Dei fleste fornfunna som er gjorde i Fjærland, skriv seg frå den yngre jernalder og vikingtida.
Kong Tor gravlagd på Kvam?
På garden Kvam på vestsida av Barsnesfjorden er det gjort fleire gravfunn. I eine gravhaugen var det etter segna ein småkonge som heitte Tor.
Slaget ved Fimreite
I 1184 kom det til eit endeleg oppgjer, då Magnus Erlingsson og Sverre Sigurdsson møttest i slaget ved Fimreite i Sognefjorden. Her fall kong Magnus saman med 2.000 av mennene sine.
Lusakaupang og Kaupangergodset
Amlabukta – eller Kaupangerbukta som nokre vil kalle den – er ei lun fjordbukt lengst aust i Sogndal kommune. Kring bukta ligg dei staselege herskapshusa til familiane Knagenhjelm, Heiberg og Falch Husum og vitnar om fordums rikmannsliv. Her ligg også den store Kaupanger stavkyrkje – og her låg også «Lusakaupang» - første kjende marknadsplassen i fylket.
Vinause frå Kvåle på Bergen Museum. Foto: Arild Nybø, NRK.
Adels- og embetsgardar på rekkje og rad
Ingen stader i fylket er det registrert så mange adelsgardar - eller setegardar - som i Sogndal. I tillegg til det mest kjende Kaupanger-godset, var det i høgmellomalderen (1200-1300) også såkalla setegardar for stormannsætter både på Slinde, Stedje og Kvåle - truleg også på Eggum.
Sognafuten budde i Sogndal
Frå 1530 var det den dansk-norske kongen sine futar som styrde lokalforvaltninga. Dei første 100 åra var Sogn samla i eitt futedøme. Då budde futen på gardar i Sogndal.
Les meir:
