SkilleToppknapp Rovdyr Fylkesleksikon 115pSkilleToppknapp Ulukker Fylkesleksikon 115pSkilleToppknapp Lyd og Video Fylkesleksikon 115pskille_slutt
Sogn & Fjordane Fylkesleksikon 3_1
Her er du: NRK.no > Nyheter > Distrikt > NRK Sogn og Fjordane > Fylkesleksikon
SPONSORAR
Sogn og Fjordane fylkeskommune
Sparebanken Sogn og Fjordane
NRK.no
Leksikonredaktør:

Nettansvarleg:

Distriktsredaktør:

Copyright:
NRK Sogn og Fjordane

 

Krigshistoria i Årdal

Reichskommisar Josef Terboven på synfaring i Årdal under andre verdskrigen.
Reichskommisar Josef Terboven på synfaring i Årdal under andre verdskrigen.

Publisert 26.10.2001 12:56. Oppdatert 10.03.2006 14:44.
LYD OG VIDEO  Lyd Video

Den viktigaste delen av krigshistoria finn du under industrihistoria: "Tyskarane satsar på Årdal".


Engelske soldatar i Årdal 1940

Ved krigsutbrotet i aprildagane i 1940 var det fleire grupper engelske soldatar som tok seg over til Årdal etter å ha teke del i kampane mot tyskarane i Gudbrandsdalen. Den første gruppa på ni hadde teke inn på hotellet og vart tekne til fange av tyskarane. Den andre gruppa vart innlosjert hos bønder i Utladalen. Derfrå vart dei av norske kjentmenn losa i to grupper via Luster, over Jostedalsbreen og til Florø og Ålesunds-kanten, der dei vart henta av allierte skip over Nordsjøen.

Werkschutz

Då tyskarane starta utbyggjinga av aluminiumsverket i 1941, vart det skipa ein eigen militær vaktstyrke som skulle stå for sikringa og den politimessige kontrollen med aktiviteten i Årdal. Seinare vart denne militære avdelinga avløyst av ei avdeling som sorterte under SIPO (det tyske "sikringspolitiet"). Vaktstyrken vart kalla Werkschutz, og hadde også ansvaret for vakthald kring dei utanlandske krigsfangane som etterkvart tok over mykje av anleggsarbeidet. Både nordmenn og tyske Sicherheitspolizei deltok i Werkschutz. Den seinare så frykta Gestaposjefen i Sogn og Fjordane, Helmut Klötzer, var ei tid i teneste ved Werkschutz (sjå Gestapo i Sogn og Fjordane).

Nazistar i Årdal

Nest etter kommunane Vik og Høyanger, hadde Årdal det tredje høgste talet registrerte medlemer av Nasjonal Samling under andre verdskrig. Ein stor del av medlemene i bygda var tilreisande i samband med Nordag-anlegget.

Adolf Hitler vitja Sogn

Adolf Hitler (1889-1945) vitja aldri Noreg offisielt, men den 12. april 1934 vitja han Sogn ombord i det tyske krigsskipet "Deutschland".

Tyskarbrakkene

Staten tok over Nordag-anlegga og starta utbygginga av aluminiumsverket i Årdal like etter krigen. For å skaffe nok husvære, vart mange tilreisande arbeidsfolk og familiane deira innlosjerte i brakkene som stod att etter krigstida. Fleire av tyskarbrakkene var i bruk som bustader langt ut på 1960-talet. Ein del brakker vart også nytta til forsamlingshus og offentlege kontor.

Falne og omkomne frå Årdal



Folk frå Årdal i tysk fangenskap



· Historia i Årdal


MEIR OM ÅRDAL 
Årdal kommune

 
Aviser og media i Årdal
Historia i Årdal
Industri og næring i Årdal
Kjende personar i Årdal
Kommunehistoria i Årdal
Krigshistoria i Årdal
Kyrkjer i Årdal
Samferdsle i Årdal
Skular i Årdal
Verd å sjå i Årdal

 
Lyd frå Årdal
Video frå Årdal
SE OGSÅ

Finn fram i Fylkesleksikonet!
Vel ein kommune:
Tilbake til framsida av fylkesleksikonet
Attraksjonar Historie Helsestell Skule Kriminalsoge Kyrkjer
SØK I LEKSIKONET
Personar Kongevitjingar MEdia Samferdsle Laksefisket Næring Alfabetisk oversyn:
ABCDEFGHIJKLMNO
PQRSTUVWXYZÆØÅ
Informasjon
 
SØK I FYLKESLEKSIKONET
Informasjon
ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZÆØÅ
Attraksjonar Historie Helsestell Skule Kriminalsoge Kyrkjer
Personar Kongevitjingar Media Samferdsle Laksefisket Næring

Harald Hårfagre var sogning

Den første kongen i Noreg, Harald Hårfagre, var sogning. Han vaks opp på Husabø på Leikanger, der mora kom frå. Les meir om kong Harald Hårfagre og landsamlinga og om slekta hans i Sogn.

Slaget i Sildagapet i 1810

Den 23. juli 1810 gjekk to engelske krigsskip til åtak på ei lita, norsk flåteavdeling ved øya Silda sør for Stad og tok det norske mannskapet til fange. Dagen før hadde engelskmennene herja i Ervik-bygda på Stad. Kvifor gjekk den mektige engelske marinen til åtak på skrøpelege, norske kanonjollar i Ytre Nordfjord?

Då fiskedampskipa stakk til havs

Då den første dampdrivne fiskebåten, ”Activ”, gjekk ut frå Ålesund i 1885, innvarsla det ein ny epoke for norske fiskeri: Havfisket. Dei store skipa gjorde det mogeleg å utnytte fiskeressurane langt til havs. Kring 1910 hadde Sogn og Fjordane 20 slike store fiskedampskip. Fleire av dei vart brukte i aktivt fiske heilt fram på 1960-talet.

Nydyrkingskommunen Jølster

Frå 1920-talet og fram til like etter krigen fekk Sogn og Fjordane i alt 623 nye gardsbruk. Selskapet Ny Jord spela ein aktiv rolle i nydyrkingsarbeidet i mellomkrigskrigtida, og særleg merka Jølster seg ut som den store nydyrkingskommunen med 57 nye bruk.

Ei mellomalderkyrkje langt til havs

I mellomalderen låg det ei kyrkje på Utvær. Utvær ligg åtte km vestanfor dei andre øyane i Solund, og er det vestlegaste punktet i Noreg som har vore busett. Kvifor vart det bygd eit gudshus bokstaveleg tala midt ute i havet?

Sjalu tenestejente drap gardkona

Sjalusi er diverre eit klassisk drapsmotiv. Slik var det også for tenestejenta Sigrid i Vetlefjorden ein gong på 1600-talet då ho la sin elsk på husbonden på garden. Men for å kapre han måtte ho få kona av vegen, og til det trengde ho hjelp.

Få nazistar i Sogn og Fjordane

Ingen fylke i landet hadde så få medlemmer av Quislings Nasjonal Samling som Sogn og Fjordane. Berre 396 fjordingar og sogningar var medlemmer i NS under 2. verdskrig, og mange av desse var innflyttarar og unge jenter som hadde kontakt med tyskarane. Fleire kystkommunar var så godt som frie for NS-folk.

Den heimekjære amtmannen

I 1763 vart Joachim de Knagenhjelm utnemnd til den første amtmannen i Sogn og Fjordane. Det første han gjorde, var å flytte heim til mor på Kaupanger hovedgård. Men berre åtte år seinare vart Knagenhjelm nærmast tvangsflytta til Nord-Noreg. Kvifor?
Copyright NRK © 2009  -  Telefon: 815 65 900  -  E-post: info@nrk.no