Vigdis Hjorth. - Foto: Morten Holm / Scanpix
Foto: Morten Holm / Scanpix

Innestengt i seg sjølv

I aviser og på nettet har vi kunna lese at forfattar Vigdis Hjorth fekk ei bot på 50.000 kroner og 30 dagar i Sandefjord fengsel etter å ha køyrt bil med ein promille på 2,2. No er romanen ”Tredve dager i Sandefjord” ute, og eg gjekk til lesinga med heilt spesifikke forventningar.

I første runde vart forventningane innfridd: dette er ein roman om å sitje 30 dagar i fengsel i Sandefjord for å sone ein promilledom. Men romanforfattaren Vigdis Hjorth har sendt dramatikaren Tordis i sin stad. Dermed får ho sagt at vi ikkje må gløyme at dette er ein roman, og skaper slik eit opnare rom for å dikte både om eigne erfaringar og ikkje minst om alle dei andre som av ulike grunnar hadde hamna i spjeldet. Eller forresten, grunnane var ikkje så ulike i dette opne fenglset: kvinnene sona for promillekøyring, mindre narkosaker, og ”noko med NAV”, som det heiter.

Rapport frå det pinlege

Vigdis Hjorth har også tidlegare dikta romanar over sider ved livet sitt som det ikkje er grunn til å vere stolt av. Ho løfter det pinlege og skammelege fram, fargelegg og gjer seg lystig over det, men den lettflytande og til tider lattervekkjande prosaen har alltid andre og mørkare valørar. Så også her. ”Tredve dager i Sandefjord” er ein roman som vaklar og det er ikkje negativt meint.

På den eine sida har du den lett skandaløse fryden til Tordis over å hamne i fengsel og sjå kven som lever på innsida, korleis og kvifor. Ta til dømes systova der alle er nøydd til å arbeide fleire timar kvar dag for å produsere Zaloforkle, lommetøflar og vinhøner med opning for krana på pappvinballongen under stjerten. Slikt er det lett å lage moro av, men så snik det seg inn noko anna når Tordis midt i moroa snakkar om ”jeg” og ”de andre”, der ”de andre” er alle dei andre, fengselsfuglane. Tordis viser seg å ha nokså snevre sosiale erfaringar og ganske grunnfesta fordommar, og ho veit det.

Lag på lag med skam

Derfor skammar ho seg over kategoriseringane sine, men skamma er også vaklande: Ho skammar seg over å vere i fengsel, og ho skammar seg over å ikkje vere som alle dei andre i fengslet. Ho dealar skamlaust med erfaringar om teite menn og ruserfaringar for å bli ein av ”jentene”, men held skjult kva ho står for og kven ho er der ute. Ho pumpar dei andre for historier som ein dramatikar på jakt etter råmateriale i form av gode typar og replikkvekslingar, mens ho dekkjer seg sjølv og held auge med klestativet i smug slik at ingen skal rappe det dyre undertøyet hennar. Ho er ein forkledd, lusen liten småborgar og ho veit det.

Den indre klastrofobien

Og der er vi framme ved det vaklande sjølvbildet til Tordis, ei kvinne som driv eit avansert spel for å skjule seg bak ekstrem sjølveksponering og veit det, og som er fanga i sitt eige spel og veit det også. Inne i fengslet der tida går etter ei anna klokke og der spelereglar og hierarki er annleis enn utanfor, vert dette sett på spissen. At livet bak murane kan kjennast klaustrofobisk er ikkje særleg oppsiktsvekkjande. At ein skrivande person gjer seg sine tankar om brotsverk og straff er heller ikkje meir enn ein kunne vente. I tilfellet Tordis er fengselsrefleksjonane nokså gjennomsnittleg interessante.


Men erfaringane den innsette dramatikaren gjer og klaustrofobien ho opplever, vekkjer gjenklang i sinnet hennar, og det er her denne romanen blir noko for seg sjølv. ”Tredve dager i Sandefjord” er ikkje berre ein rapport frå eit fengsel, det er også -og ikkje minst- ein rapport frå ei sjel som veit at ho er sin eigen fange og den dommen ser ut til å vere på livstid. Vigdis Hjorth skildrar identitetssmerter med ubehageleg presisjon.

Siste om bøker fra TV og radio

Hva får leseren når historisk sakprosa går stadig lenger mot detaljer og enkeltpersoner - i stedet for de lange linjene? Bok i P2 om Florian Illies´ bok om 1913. Og Steinar Opstads nye diktsamling gir leeren ro.
Gjest: Sindre Ekrheim med samlingen Ho kjem fram i regnet. Ved Annelita Meinich.
Kronprinsessen leser høyt fra Brødrene Løvehjerte. (NRK Nordland, 1. april 2014)

Anmeldelser

Arkivopptak med lyrikaren Jan Magnus Bruheim

– Eg kjende det som ei skam å gå der unyttig!

Det seier lyrikaren Jan-Magnus Bruheim frå Skjåk i dette intervjuet frå 1964. Han fortel at han i yngre år tok øksa og drog til skogs, for at folk skulle tru at han gjorde «skikkeleg mannfolkarbeid». Men etter som åra gjekk vaks sjølvtilliten, og han kunne gå i skogen med berre ei innbilt øks på nakken.

På Bislett i Oslo finnes det en bokhandel som kun selger én eneste bok. Den eieren mener er verdens beste.
Kronprinsesse Mette-Marit har selv tatt initiativet til toget som er lastet med bøker, for å øke leselysten blant folk flest.(Kulturhuset 31.03.2014)
 : Gine Cornelia Pedersen i Kulturhuset (24.mars-14)

Vinneren av Tarjei Vesaas debutantpris på besøk i Kulturhuset på P2.

Kim Leine har gjennomlevd angst for Jehovas straff, seksuelt overgrep og eget narkotikamisbruk. I 2013 ble han tildelt den gjeve Nordisk råds litteraturpris. Hvordan klarte han å gå veien fra avgrunn til suksess? Bokprogrammet besøker den dansk-norske forfatteren hjemme i København, og blir med på tur tilbake til hjembygda Seljord der han feires av ordføreren og sin gamle norsklærer.

Portrett av den Nordisk Råd-vinnende forfatteren Kim Leine.

Hvorfor er du så opptatt av skitt i menneskelivet? spør vi den dansk-norske forfatteren Kim Leine. Klipp fra Bokprogrammet.

Smakebit fra Bokprogrammets portrettintervju med den dansk-norske forfatteren Kim Leine.

Den unge danske poeten Yahya Hassan leser fra sin selvtitulerte diktsamling. Videoen har tidligere blitt lagt ut på YouTube av danske Gyldendal Forlag.

Den danske poeten messer sitt råeste dikt.

Bokaktuelle Marta Breen er gjest i Salongen på P2

Hun har vært i Salongen på P2 og snakket om «Født feminist»!

Opphavsrett NRK © 2014

Ansvarlig redaktør: Thor Gjermund Eriksen

Nettsjef: Frank Gander (konst.)